1. Barnt – What is A Number, That A Man May Know It?
De Keulse koek is nog lang niet op. Blies Von Spar je eerder dit jaar van de sokken, nu is de beurt aan Barnt op het kersverse Magazine platenlabel. Goed, met slechts drie nummers, dus nog geen orkaankracht. Maar toch: tot drie maal toe ademt Barnt Keulen. En dat betekent? Kosmische rock gemengd met microhouse. Klinkt melancholisch én futuristisch op hetzelfde moment. Recensie volgt snel.

Link:
www.magazine.mu

2. A Star Is Born, fotografie und Rock seit Elvis in Museum Folkwang, Essen
Foute titel, want de periode voor Elvis is in Essen juist heel belangrijk. Gelukkig maar, want dat maakt de tentoonstelling eentje om over na te denken. Altijd goed, natuurlijk, dat nadenken. Er valt echter ook te genieten. Van foto’s, videoclips, geluidsfragmenten en albumhoezen. En ja, zelfs mijn vader genoot. Morgen meer over A Star Is Born op dit blog.

Link:
www.museum-folkwand.de

3. Thomas Heerma van Voss – De Allestafel
Negentien was Thomas Heerma van Voss toen ie vorig jaar De Allestafel schreef. Wist ik niet. Niet dat ie literaire ambities had, niet dat ie zó jong was. Ik ken hem namelijk als motor achter www.hiphopleeft.nl en als gerespecteerd projectpartner bij IAM. En de roman? Net in begonnen en nu al wil ik door blijven lezen. Een goed teken.

Link:
Thomas Heerma van Voss bij uitgeverij Augustus

Is De Eerste Hond In de Ruimte een roman over ouder worden? Over ‘anders’ zijn, misschien? Ik heb dat een tijdje gedacht. Nu niet meer. Jeroen van Rooij beschrijft er pijnlijk het verlies van iets heel dierbaars. Een onvermijdelijk verlies. En dat dierbare is niet zomaar dierbaar, maar de essentie van het bestaan.

De metaforen buitelen over elkaar heen in de debuutroman van Van Rooij, die eerder verhalen en gedichten publiceerde, werkt bij literatuurpodium Perdu in Amsterdam en coördinator is van De Reactor, een webplatform voor literatuurkritiek. Iets te veel, ook. Dat zet je als lezer op het verkeerde been. Toegegeven, tijdens het lezen zelf irriteert dat. Te veel vragen – is er sprake van magisch-realisme, wat heeft de wolfjongen van doen met de eenzame schrijver? – en te weinig antwoorden. Maar langzaam vallen de stukjes op hun plaats. Antwoorden levert dat niet op. Wel veel vrije gedachten. Kortom, Van Rooij weet met zijn veelheid aan verhaallijnen, die elkaar steeds meer gaan raken, te boeien en de fantasie te prikkelen.

Nogmaals, een eenduidig verhaal wordt er niet verteld. Wel is verlies en de angst daarvoor een belangrijk thema. Dat weet Van Rooij het mooist duidelijk te maken in zijn beschrijvingen van de housescene in een grote Europese stad, waar Berlijn goed in is te herkennen. Protagonist Jonas struint met vriend Micha het ene na het andere dancefeest af. Daar ontmoet hij het mysterieuze meisje Lisel. Zij confronteert Jonas niet alleen met zijn eigen gedrag (leven in het moment, geen verantwoordelijkheid dragen, vluchten voor de wereld om hem heen), maar trekt hem indirect een avontuur in dat eveneens gaat over controle en controleverlies. De oude stad waarin de drie wonen – een metafoor voor onze westerse samenleving – gedraagt zich in essentie net zo als Jonas doet.

Dat levert – ja, ik blijf een liefhebber van popmuziek in literatuur – herkenbare en prachtige beschrijvingen op van de housewereld. Ik zet er een paar op een rij.

“Er is een liefde die groter is dan ik, een liefde die een hele zaal vol dansende mensen kan overspoelen en verzwelgen. Of is het een vuur dat we samen aanwakkeren en tot grote hoogten opstoken?”

“Daglicht zie ik nauwelijks meer. Alleen nog maar ‘s ochtends. Vorige maand heeft iemand overal ons teken doorgestreept: Nur die Liebe Zählt. Ik kan niet bedenken of dat nu erg is, of dat het niets uitmaakt.”

Subtiel rijgt Van Rooij sleutelplaten en -artiesten door zijn teksten. New Order, The Field, Moderat, James Holden. Ze komen langs. Verdwijnen in de tekst. Maar zijn aanwezig. Dat verdwijnen is essentieel. Dat is namelijk wat Jonas doet. Hij verdwijnt in de muziek, in de liefde van een feest en na een feest, wanneer hij alleen is, verlangt hij terug naar dat gevoel. In essentie wil hij niet-zijn. Hij wil opgaan in iets anders. Waarom is de vraag. Nu ik dit zo schrijf, dringt zich een andere gedachte aan me op. Van Rooij is, misschien wel bewust, bezig het postmoderisme een veeg uit de pan te geven. Ga maar na: Jonas leeft in het nu. Geen verleden, geen toekomst. Nadenken over wie hij is? Dat maakt hem bang. Plannen maken? Evenzeer. De eenzame man die elke dag aan zijn schrijftafel opschrijft wat hem is overkomen, maar de volgende dag niets meer weet? Idem dito? De makers van een dag, die een dag construeren? Na ja, dat lijkt me duidelijk.

Die behoefte om te leven in het nu, niet verder dan een dag vooruit te kijken, laat mensen de ogen sluiten voor afwijkingen, voor dat wat anders is. Het leidt eveneens tot een soort onschuld. Zelfgeconstrueerde onschuld, natuurlijk. Maar dat verliezen is een ramp. Want dan pas kan de wereld worden gezien zoals ie is. Dat lijkt de essentie de zijn van wat Van Rooij wil vertellen. Maar toch. Ik ben er nog steeds niet helemaal uit. Is dat nu een goed of slechte teken? Een goed. Want blijkbaar is De Eerste Hond In De Ruimte onder mijn huid gekropen. Mooier dan Van Rooij doet in de eerste regel van deze recensie, kan ik het overigens niet. ‘The Perfect Kiss’ is namelijk The Kiss Of Death.

En als kers op de taart nog een prachtig essay van Van Rooij zelf over, ja, over die perfecte kus: http://jeroen.damarkus.nl/2010/08/02/a-perfect-kiss-you-can-own/

De Eerste Hond In De Ruimte van Jeroen van Rooij is verschenen bij Uitgeverij Prometheus.

“Entering the party on Sunset Tower we’re behind a famous actor and the cameras start flashing like a strobe and I pull Rain with me toward the bar and when I catch my reflection in a mirror my face is a skull, sunburned from the hour spent at the observatory, and on the terrace overlooking the pool, snaking through the hum of the crowd with Rain, I say hello to a few people I recognize while nodding to others I don’t but who seem to recognize me and I make small talk with various people about the Kelly Montrose memorial even though I wasn’t there and then I spot Trent and Blair and I move in another direction since I don’t want Blair to see me with Rain, and projected onto the walls are black-and-white photos of palm trees, stills of Palisades Park from the 1940s, girls who were cast in new James Bond movie, and trays of doughnuts are being passed around and I’m chewing gum so I won’t smoke and then I spot Mark with is wife and I bring Rain over to where they’re standing and Marks frowns when he sees her, and then erases it with a smile before we fake-hug, his eyes never leaving rain, his wife’s reaction a barely concealed hostility, and then I launch into an explanation as to why I haven’t been at the casting sessions and Mark says that I should come in tomorrow and I assure him I will and just as I’m about to make a pitch for Rain my phone vibrates in my pocket and I pull it out and there’s a text from a blocked number that says She Knows and after I type in ? Mark and his wife drift off and Rain, seemingly uncaring that I didn’t pitch her to Mark, is behind me talking to another young actress and a new text arrives: She knows that you know.”

Tja.

“Walkman op. Einstürzende Neubauten. Yugung, bOEm. Ik ben zes meter groot en mijn hoofd hangt aan een draad uit de hemel.”

Nieuw is Het Uur Van Lood niet. De roman stamt uit 1993. De tijd van het literaire tijdschrift Zoetermeer, van Generatie Nix en de opstanding van een nieuwe generatie Nederlandse romanschrijvers. Zwagermans, Giphart en, dus, Van Erkelens. Er waren er meer, maar die zijn inmiddels weer vergeten. Een beetje als Van Erkelens zelf eigenlijk. In de maarteditie van muziekblad OOR wordt zijn enige roman (al is er sprake van een tweede, Oorlog in de Slaapstad uit 1998, die is blijkbaar nooit verschenen) – in een artikel naar aanleiding van de vandaag gestarte boekenweek – niet eens genoemd als een vaderlandse krachtsinspanning waar literatuur en popmuziek hand in hand gaan. Zonde, maar begrijpelijk. Van Erkelens vertaalde in de jaren negentig nog een aantal muziekboeken uit het Engels en is al tijden als journalist verbonden aan weekblad De Groene Amsterdammer. Literatuur schreef hij na 1993 niet meer.

Jammer. Het Uur Van Lood is niet alleen een van de betere Nederlandse debuten ooit, het is een van de weinige romans waarin popmuziek onlosmakelijk verbonden is met het verhaal. De paginalange beschrijving van een concert van de metalband Bolt Thrower is net zo mooi en speciaal als de albumbesprekingen van Patrick Bateman in American Psycho. Eigenlijk zelfs mooier. Voor de naamloze ikfiguur is de popmuziek een van de weinige bronnen van verlichting. Niet dat het helpt. Het leven is immers niet te redden. Ja, Het Uur Van Lood is een nihilistisch boek dat perfect bij de tijdsgeest van toen – en ironisch genoeg, nu – past. Van Erkelens gaat er echter een stuk verder dan zijn tijdgenoten. De hoofdpersoon weet immers dat hij verstrikt is geraakt in een web van negatieve gedachten, vreemde gedragingen en excessen. Hij constateert het en besluit er niets aan te doen. Geen slachtofferschap dus in enge zin, wel een diepe ontkenning van de westerse maatschappij waarin hij leeft en het leven zelf.

De zwartgalligheid waarmee Van Erkelens zijn hoofdpersoon opzadelt, is vrijwel ondragelijk. Hij aanschouwt de wereld om hem heen, onderzoekt en ontleedt deze tot de kleinste details en velt een oordeel. Alsof je het oudere werk van W.F. Hermans leest, maar dan zonder het zelfmedelijden. Begrijpelijk, de hoofdpersoon van Van Erkelens heeft immers al elke hoop laten varen, is op een bepaalde manier eigenlijk al dood.

“Ik ben een geest, de rest van mij is voornamelijk aanhangsel, een appendix, een blindedarm. Maar dan wel serieus ontstoken. Dat lichaam van mij bonst en dreunt en gilt en steekt: pijn, pijn, pijn. Ik wil die zwarte plek die mijn lichaam is, uit mij wegsnijden.” [pag. 36]

en

“..ik heb gevoeld hoe ik een moord van minder belang zou kunnen achten dan het wel of niet uitverkocht zijn van de nieuwste cd van Smashing Pumpkins. Met spijt, want ik zou graag íets willen voelen. Daarom ontregel ik mijn biologische staat regelmatig, gedreven door het verlangen om er niet te zijn.” [pag.60]

Oorzaak van die pijn, van dat verlangen is de dood van de vader. Wat voor soort relatie de hoofdpersoon met hem had, wordt niet direct duidelijk. Wel dat het een problematische was. In de zeer realistische dromen komt de vader op bezoek en laat de hoofdpersoon zien hoe het leven wel met twee armen dient te worden omarmd. Vader dwingend, de plots stotterende zoon volgend. De enige relatie die de hoofdpersoon nog in stand kan houden is die met zijn vriendin Tsetse. In de vier dagen waarin het verhaal zich afspeelt, is Tsetse op zakenreis. Ze laat hem dus in de steek, net als zijn vader deed, en haalt daarmee elke structuur, elke betekenis en zin uit zijn leven. Wat volgt is een duizelingwekkende, hallucinerende trip door realiteit, dromen en gedachten, langs dealers, bekende en onbekende slaapsteden, meisjes die ruiken als Tsetse, donkere muziekclubs en ziekenhuizen.

Die laatste vervullen een belangrijke rol. Samen met zijn zus Assika – zijn broer heeft zelfmoord gepleegd – bezoekt de ikpersoon dagelijks zijn moeder die zich steeds minder kan herinneren en zelfs haar eigen kinderen niet herkent. Zij niet, hij wel, terwijl hij het liefst ook niets meer weet. Tegen het einde speelt hij mee in een – waarschijnlijk gedroomde – televisieshow waarin hij een donorhart probeert te winnen voor zijn doodzieke vriendin Tsetse. Met succes. Haar kan hij wel redden, zijn vader (en broer en moeder) niet. Tsetse is dan ook het enige dat er nog te doet en ook zij is dus weg. Wat rest is een leven zonder doel, zonder tijd, zonder gevoel (behalve die pijn), zonder geheugen en zonder genot. Oké, er wordt gerookt, gezapt, gedronken en gesnoven dat het een lieve lust is, maar plezierig is het niet. De pijn wordt er wel minder van. Voor even.

Twee zaken brengen de hoofdpersoon nog in vervoering: het fotograferen van klokken (liefst met lange sluitertijd zodat het lijkt alsof de klok beweegt) en het luisteren naar popmuziek, liefst in de trein. Steevast loopt hij rond met zijn walkman op die alleen afgaat wanneer het bandje moet worden omgedraaid of verwisseld. Steevast wordt hij door anderen verwisseld met de zanger van een of andere bekende band. Zijn soundtrack? Pet Shop Boys, Die Haut, Morbid Angel, Einstürzende Neubauten, Marc Almond, Stravinsky, Joy Division, Carcass, Scraping Foetus Off The Wheel. En Bolt Thrower en Death natuurlijk. Over die eerste later meer. Why Don’t You Pull The Plug – met en zonder vraagteken – vormt een sleutelzin in Het Uur Van Lood. Waarom maakt de ikpersoon er eigenlijk geen einde aan? Zijn leven? Dat van zijn moeder? Dat van Tsetse in zijn droom? Durft hij niet? Weet hij diep van binnen dat de redding nabij is (Tsetse komt terug naar huis)? Heeft hij zichzelf inmiddels al effectief geëlimineerd? Of ziet hij het niet als de manier om zijn lijden te eindigen (al die bordjes This Is No Exit – overigens verwijzing naar de debuutroman Less Than Zero van Brett Easton Ellis)?

Hoe dan ook, alleen al om het prachtige verhaal is Het Uur Van Lood verplichte kost. En dan zijn er nog die vele referenties naar popcultuur. Hoogtepunt? De concertbeschrijving van Bolt Thrower. Hieronder een kort fragment. Lezen en dan meteen naar de boekhandel. Niet voor de nieuwe Zwagermans (kun je er wel bijkopen natuurlijk), maar voor Van Erkelens. Want, nog steeds onovertroffen.

“Met zijn vieren zijn ze. Groot, vierkant, sterk en gemeen. De instrumenten zijn minuscuul in hun houthakkershanden. Ja. In battle there is no law. Zij tegen de rest. En tegen de goden. BAM! Het begint. Een reis naar de grenzen van het geluid. Op het podium, voor de donkerrood oplichtende glas-in-loodramen in de achtermuur van de voormalige kerk, staat een dikke, ruwe, bijna ondoordringbare muur van geluid. Die muur is diepzwart. Soms brokkelen er stukken af, soms hakt een korte, vierkante gitaarsolo even een opening, om die meteen weer opgevuld te zien worden door diezelfde, waanzinnige brij geluid. Niet in golven komt die, hij is bewegingsloos: geen zee, maar een meer, een bevroren bergmeer, doodstil, keihard en schitterend. Een glimmend meer van twintig eeuwen, de rottenis van een overdaad aan mislukte plannen, aan verbetenheid, aan grimmigheid.” [pag. 157-158]

Rob van Erkelens
Het Uur Van Lood
1993, Nijgh & Van Ditmar

dit artikel verscheen op vrijdag 7 april 2006 op cut-up.com. Sinds december 2009 is webzine cut-up niet meer. Toch staat de content nog steeds online. Daar komt eind deze maand waarschijnlijk verandering in. De digitale voetsporen van cut-up worden dan voor altijd uitgewist. De mij dierbare stukken van eigen hand verschijnen de komende weken op dit blog.

1. Coyote – Thomas van Aalten (2006)
Vlaming in Nederland. Dát is Thomas van Aalten. Zijn eerste twee romans – Sneeuwbeeld en Tupelo – zijn typisch jaren negentig en verraden de invloed van Brett Easton Ellis. Coyote is andere koek. Van Aalten is er duidelijk beïnvloed door film noir, door de esthetiek van David Lynch en Gus van Sant. Coyote is een meesterwerk. Niet de gedachtengang van de hoofdpersoon staat centraal – zoals zo vaak in de Nederlandse roman – maar de situaties. Die zijn absurd, magisch, anders. Daarin toont de auteur zich nauw verwant met de Vlaamse magischrealisten én schrijvers als Paul Mennes en Jeroen Olyslaegers. Auteurs die net als Van Aalten de absurditeit van de werkelijkheid tot speeltuin verheffen. Wellicht dat Van Aalten daarom ook in Amsterdam is neergestreken.

2. Wij - Jeroen Olyslaegers (2009)
Goed, Olyslaegers dus. De man van de geweldige romans Navel en Open gelijk een mond. Eerlijk is eerlijk, Wij komt wat traag op gang, maar wanneer de verschillende verhaallijnen bij elkaar komen, ontspint zich een beklemmend drama. In typisch Vlaamse stijl. Niets is wat het lijkt. Wij is, kortom, een prachtig verhaal van ontsporing op alle vlakken. Ook fijn: de roman speelt eind jaren zeventig. Een tijd waarin ook de westerse maatschappij langzaam ontspoort. Net als het leven van hoofdpersoon Georges, dus. Ach, Humo omschrijft het boek pijnlijk treffend: ‘Wij is een eivol boek, gelaagd en zwaar op de hand, onthutsend en verdorven: een cadeau aan de Nederlandstalige literatuur.’

3. House of leaves – Mark Z. Danielewski (2000)
Inkoppertje. Goed, bij Danielewski gaat het net zo goed om vorm als om inhoud. Beide zitten goed. Het lezen van House of leaves vergt geduld en het vermogen en wil om moeite te doen. Het verhaal krijgt de lezer immers niet cadeau. De beloning is niet mis. En na de laatste pagina zit de lezer met meer vragen dan bij het begin van het boek. Ach, dat is ook wel eens fijn. Zeker in het geval van House of leaves. Dáár zou ik nog een boek over lezen. En ook weer niet. Een vervolg kan immers enkel tegenvallen. Of toch niet?

4. J-Pod – Douglas Coupland (2006)
Misschien ben ik in de jaren negentig blijven hangen. J-Pod van Douglas Coupland is immers ergens een vervolg op Microserfs, dat de in Duitsland geboren Canadees een decennium eerder schreef. Maar toch, J-Pod geeft weer een prachtig beeld van de wereld van de nieuwe mediaprofessional die, oh zo hip, niet los kunnen komen van de door hen gecreëerde schijnwereld. Kortom, een perfect elixer om te overleven in een wereld die wordt gedomineerd door haantjesgedrag, vernieuwingsdrang en grootheidswaanzin. Ik zou eigenlijk meer van Coupland moeten lezen, maar zijn The gum thief en Generation A saan hier nog steeds onaangeroerd in de kast.

5. Ein lied mehr – Blumfeld (2007)
Geen roman. Wel literatuur. Proza. De teksten van Blumfeld zijn de mooiste liedjesteksten ooit geschreven. Door romanticus en filosoof Jochen Distelmeyer. Ein lied mehr is de zwanenzang van de Duitse band. Eerder schreef ik over de teksten van Distelmeyer voor webzine cut-up: ‘Tja, waar Nirvana met Nevermind levensangst verklankt voor tieners, doet Blumfeld – overigens vernoemd naar een oudere vrijgezel uit een verhaal van Kafka – dat voor jong volwassenen. Hoe te overleven in een wereld die niet te begrijpen is? Die niet te controleren is? Ich-Maschine geeft geen antwoord, wel gemoedsrust. Ook Distelmeyer loopt tegen dezelfde muren aan als ik, een in zichzelf verloren student filosofie in Amsterdam. Ich-Maschine is als een drug. Distelmeyer schreeuwt voor mij en duizenden die net als ik niets begrijpen van dit leven. Politiek teruggebracht naar een menselijke maat. Uiteindelijk volgt de berusting dat er geen oplossing is. Bij mij en bij Distelmeyer.’ Niets aan toe te voegen.

En jullie favoriete romans van het eerste decennium van deze eeuw?

Dat gesprek is er overigens nooit gekomen. Interview gaat niet door, verontschuldigde de persman van de uitgeverij zich destijds. Sindsdien heb ik niets meer van Tupelo vernomen. Al herinnerde Thomas van Aalten me een aantal maal aan hem. In de twee interviews die ik met Van Aalten had, bezwoer de meest getalenteerde hedendaagse auteur die Nederland rijk is me dat de naam van zijn debuutroman niets van doen heeft met de vergeten auteur.

Het is Van Aalten die me onlangs wees op de website www.victortupelo.nl. Geen idee wie erachter zit. In ieder geval zijn er meer mensen op zoek naar de plotseling van de aardbodem verdwenen auteur. Sterker nog: er schijnt een tweede roman aan te komen. Of die net zo goed gaat worden als Exile? Ik hoop het van harte. Zeker weten dat mijn interview met Tupelo deze keer wel plaats gaat vinden.

Goed, hij legt het af tegen Brett Easton Ellis, wiens Glamorama tot nu toe slechts wordt overtroffen door Het Leven Op Aarde van Jan Jacob Slauerhoff. Met zijn vorig jaar verschenen The Gum Thief komt Coupland niet in de buurt. Ook niet bij zijn eigen beste, Shampoo Planet, overigens.

Vermakelijk is zijn alweer twaalfde roman – na koud twintig pagina’s – in ieder geval wel. En dat is al een wonder in het hedendaagse literaire landschap. Meer over The Gum Thief wanneer ik het boek uit heb.

Voor nu twee prachtige monologen van hoofdrolspelers.

Benthany
‘And a final thing about crows – I had no idea I’d be going on like this – is that they look black to us, but to birds, they’re as insanely coloured as parakeets and peacocks – human colour perception is missing a small patch of the spectrum that only birds can see. Imagine if we could see the world like birds, even briefly. Everything would be wondrous. Which is another reason why I only wear black. Who knows what you’re missing when you look at me.’

Roger
‘Joan tried to tell me that everbody who’s ever lived has had cancer lots of times – even a fetus gets cancer – except our bodies almost always get rid of it before it spreads. Cancer is what we call those bits our bodies fail to sloug off. I found some comfort in that. It made cancer feel everyday and approachable. Universal. I wanted to reach inside Joan and pluck out the cancer – and maybe while I was there i’d remove gold coins and keys and tropical birds – and I’d show you the surprise all of us conceal within.’

Typisch Coupland, niet?