Het Keulse Kompakt label heeft op stijlvolle manier de terugkeer van pop in techno bewerkstelligd. En met verschillende invalshoeken waarvan de meest uitgesproken populistische die van Justus Köhncke is. Hij is de ware erfgenaam van Giorgio Moroder. Je kan stellen dat Köhncke iets meer een scheiding maakt tussen tracks en liedjes, daar waar Moroder, met uitzondering van zijn soundtrackwerk, altijd dacht in de richting van de hitlijsten. Maar wat verbindt beide producers behalve een voorkeur voor vocalen die vaak op het randje van kitsch balanceren en een gave om de sequencer op de juiste manier te laten rollen? Köhncke lijkt als fenomeen haast verloren/onbegrijpelijk als je hem niet plaatst in de as die Moroder in zekere zin nog beter belichaamde dan Kraftwerk, een as van dansmuziek die in plaats van de gebruikelijke dictatuur van Groot-Brittannië en de Verenigde Staten een alternatief presenteerde van pan-Europees popfuturisme dat lijnen doortrok van Italië – waar Moroder werd geboren – naar Zwitserland en uiteindelijk Duitsland.

Totdat house opkwam produceerde deze as een vorm van disco die veel machinaler was dan haar Amerikaanse tegenhanger en dit verklaart in zekere zin waarom house beter heeft kunnen gedijen in Europa. Er wordt de laatste tijd geklaagd dat Europese dansmuziek haar zwarte wortels negeert en Köhncke is daar misschien een lichtend voorbeeld van, de meest Duitse der producers die niet bang is om een synthese te onderzoeken met de schlagertraditie. Het is een discutabele beschuldiging die helaas de mogelijkheden van een sterke en zelfbewuste Europese danscultuur negeert. Nieuwe connecties, een nieuwe mythologie die rijst uit een spel tussen geschiedenis en toekomst. De Europeaan van de 21ste eeuw luistert vanuit een ander perspectief naar muziek. We zijn nu allemaal Keuls.

“Schlagertraditie?” Justus Köhncke trekt een vies gezicht. Dan spreekt hij het woord nog eens langzaam en vol walging uit. “S-c-h-l-a-g-e-r.” Dan is hij even stil en zucht. “Ik wil dat woord niet meer horen. Ik kan het ook niet meer horen. Weet je hoe ze mijn plaat in Amerika en Canada typeren? Als soul. De Seattle Weekly schreef over nü-compu-soul. Kijk, daar kan ik wel iets mee en het klinkt tenminste leuk.” Fred Heimermann schudt zijn hoofd bevestigend. Het is half vier op een zondagmorgen in maart ergens in het havengebied van Antwerpen. Een paar uur eerder stonden beide Duitsers op het podium van club Petrol. Een prachtige zaal gevestigd in een oude loods aan de rand van de stad aan de Schelde. Lang duurde het optreden niet. Hooguit drie kwartier, misschien een klein uur. “Nu heb ik in mijn leven al duizenden optredens gedaan, maar dit was wel erg lastig”, verzucht Heimermann. Tijdens de uitgebreide tournee ter promotie van Köhnckes nieuwe plaat Doppelleben vormt Heimermann Köhnckes band. De twee kennen elkaar al jaren. Beiden waren zij immers actief in Whirlpool Productions en produceerden gezamenlijk Doppelleben, Köhnckes derde plaat en tweede voor het Keulse Kompakt.

“Vorig jaar draaide ik hier ook al ergens in het centrum van de stad. Dat was heel hard werken. Toen sloeg de vonk ook al niet over”, moppert Köhncke. Nee, Antwerpen en het geluid van Justus Köhncke lijken niet samen te gaan. Tijdens het optreden zit een deel van het piepjonge publiek op het lage podium. Met de rug naar de twee artiesten toe. Wanneer er een stevige beat weerklinkt willen ze zich wel laten verleiden tot een enkel danspasje, maar al snel nemen ze hun vaste plek weer in daar op de rand van het podium. “Het enige dat ik zag waren meisjesschouders met spaghettibandjes. Het leek wel een jaren zeventig disco”, grapt Köhncke. Net na het optreden wilde hij het liefst meteen weer in de auto stappen, terug naar zijn geliefde Keulen. Ondanks het gezeur en gezeik over de foute mentaliteit van de Vlamingen door drie Duitse studenten – die zomaar de kleedkamer binnen komen vallen – aan de modeacademie in de stad, is hij weer wat rustiger geworden. Zeker nu hij weet dat ik helemaal uit Nederland ben gekomen om het optreden te zien. Verrukt vraagt hij aan Heimermann of we op weg naar Antwerpen niet langs Amsterdam zijn gekomen. Jawel, hij weet het zeker. Ergens zag hij Amsterdam staan. Heimermann is de rust zelve en legt Köhncke geduldig uit dat de heenreis toch echt via Aken en Maastricht is gegaan. Amsterdam, daar zou hij heel graag eens optreden, maar tot nu toe toont Nederland weinig interesse voor zijn muziek.

Onbegrijpelijk. Zijn eerste in eigen beheer verschenen plaat – Spiralen der Herinnerung met in het Duits gezongen covers van onder andere Hildegard Knef, Neil Young en John Cage – mag dan wel onopgemerkt gebleven zijn, Was Ist Muzik? en het begin dit jaar verschenen Doppelleben zijn goed ontvangen in de Nederlandse media. “Mensen hebben moeite om de muziek te plaatsen”, doet Köhncke een poging om die desinteresse te verklaren. Ook in Petrol heeft het publiek zichtbaar moeite met de technopopliedjes. Vooral wanneer Köhncke de microfoon ter hand neemt. Wild en ogenschijnlijk ongecontroleerd danst de Duitser achter zijn keyboard. Een enkeling danst met hem mee. Misschien is het de lastig te plaatsen humor wel, filosofeert Heimermann. Of toch de Sehnsucht, denkt Köhncke. “Dat is iets heel anders dan melancholie”, vertelt hij, “Melancholie is achteruitgang, het mooier voorstellen van iets dat al geweest is. Het is terugverlangen naar vroeger. Verlangen naar dat wat was en daarmee een soort van zelfmedelijden. Sehnsucht is gericht op de toekomst, het is verlangen naar iets nieuws, iets dat alleen nog in je hoofd bestaat.”

Die Sehnsucht lijkt de directe exponent van het geluid van Moroder. Het is immers warm, futuristisch en ergens behoorlijk introvert. Het is muziek die een nieuwe wereld schept om in je eentje in te wandelen, te leven, van te proeven. Die eenlinggedachte ziet Köhncke wel zitten. Dat hoort wat hem betreft ook bij het kunstenaarsschap. “Kijk, eigenlijk ben ik een kunstenaar in dienst van Kompakt.” Hij wijst op Heimermann: “Dat geldt ook voor hem. Van buitenaf lijkt Kompakt een familie, maar het is meer een heimat, een plek waar je je thuis voelt. Waar je onder vrienden bent.” Dat is tegenwoordig ook wel nodig in een stad als Keulen vinden de twee. Ja, geven ze toe, er komt ontzettend veel muziek uit Keulen. Verwonderlijk veel zelfs. Maar wie denkt dat er daarom in de stad veel te doen is, heeft het mis. Heimermann weet precies waar de pijn zit: “Voor de val van de muur was Keulen de stad van West Duitsland. In de jaren negentig was dat ook nog zo, maar nu Berlijn hoofdstad geworden is en er veel gebeurt trekken steeds meer mensen daarheen. Dat laat open plekken achter in Keulen.” Die vlucht naar Berlijn is meer dan logisch, valt Köhncke hem bij. Wonen in Keulen is bijna onbetaalbaar, in Berlijn kost het niets. Vertrekken uit Keulen? Nooit! Köhncke is fel: “Aan de ene kant is Keulen de stad van de media en tv. Dat is een schijnwereld waar wij niets mee van doen hebben en willen hebben. Je zou kunnen stellen dat wij met onze activiteiten virtuele aanslagen plegen op die schijnwereld. Wij laten zien dat er nog genoeg te verlangen valt, nog genoeg te dromen is. Wie moet dat anders doen als wij er niet meer zijn?”

dit artikel verscheen op woensdag 1 juni 2005 op cut-up.com en schreef ik samen met Omar Muñoz-Cremers. Sinds december 2009 is webzine cut-up niet meer. Toch staat de content nog steeds online. Daar komt eind deze maand waarschijnlijk verandering in. De digitale voetsporen van cut-up worden dan voor altijd uitgewist. De mij dierbare stukken van eigen hand verschijnen de komende weken op dit blog.

1. Gas – Pop
2. Blumfeld - Jenseits von Jedem
3. Luomo – Vocalcity
4. Primal Scream – Exterminator
5. Fennesz & Sakomoto – Cendre
6. Hybird – Morning Sci-Fi
7. Jan Jelinek – Kosmischer Pitch
8. Hell – Teufelswerk
9. Justus Köhncke – Doppelleben
10. BT – Movement in Still Life

Tuurlijk, genoeg albums die er ook in hadden moeten staan. Geen Rhythm & Sound, Burial, Trentemøller, LCD Soundsystem, Newworldaquarium, Boxcutter, Farben en Kode 9. Wel Movement In Still Life, eigenlijk een album uit 1999, maar pas in 2000 verkrijgbaar in Europa en Nederland. Ook Vocalcity voegde ik op het laatste moment toe. Jacob Haagsma wist me ervan te overtuigen dat de plaat toch echt geldt als het debuut van Luomo en geen verzameling ep’s is. Waarvan acte. Uiteindelijk bleek het album mijn enige die het haalde tot de gezamenlijke top-100. Al bleef het meesterwerk steken op 70.

Wat ik nu, een dikke anderhalve maand later, aan de lijst zou veranderen. Niets, helemaal niets. Want prachtlijst.

De volgende albums draaien rondjes in mijn macbook pro:

Justus Köhncke - Safe And Sound (Kompakt / NEWS)
Beste album van de ras-Keulenaar tot nu toe. Een verrassend plaat, ook. Köhncke laat er de liedjes links liggen en stort zich op de dansvloer.Resultaat? Een lappendeken van disco, microhouse en popdance die me bij elke draaibeurt doet terugverlangen naar de mooiste stad op aarde. Zucht.

Hot Chip - Made In The Dark (Mute / EMI)
Tevreden waren de Britten van Hot Chip niet over tweede album The Warning, dat toch mooi werd genomineerd voor een Mercury Music Prize. Te bombastisch, te over-the-top, te slick. Dat is deze derde allemaal niet. Levert in ieder geval de beste Hot Chip op tot nu toe. Het eerste deel van Made In The Dark is introvert, donker, melancholisch en ademt in momenten flarden Europese disco en krautrock. Tegen het einde gaat het dan toch mis en volgen een aantal niemendalletjes elkaar op. Toch: verrassend en fijn album.

System 7 – Phoenix (A-Wave / NEWS)
Hippiedance die nostalgisch maakt. Begin jaren negentig was ik gek op de psychedelische ambienttrance-feestjes in Amsterdam. Eat Static waren m’n helden. Zeker toen ze drum’n'bass en psychedelica door elkaar begonnen te husselen. Goede tweede? System 7. Ja, het meeste materiaal van de twee ex-Gongers is wel heel zweverig. Maar toch… Je kon er zo heerlijk op dansen. Nog steeds overigens, bewijst Phoenix. Eat Static doen op afsluiter Wolf-Head mee. Jippie!

Raz Ohara and The Odd Orchestra – Raz Ohara and The Odd Orchestra (Get Physical / Lowlands)
Berlijner met Deense roots in een romantische bui. Waar Raz Ohara eerder opzicht lonkte naar Prince en Beck, maar met één been in het house-genre bleef staan, daar kiest hij nu onvoorwaardelijk voor liedjes. Eerlijk gezegd weet ik nog niet precies wat ik van die koerswisseling vind. Z’n stem is in ieder geval weer zo fraai als altijd.

Dennis Wels – Serenity (Evil Cat)
Album van singer-songwriter Dennis Wels uit Boxtel. Geweldige stem, fraaie gitaarmelodieeën. Kortom: ik geloof Dennis Wels. Het belangrijkste aspect bij mannen met enkel een gitaar. Lucky Fonz III geloofde ik op z’n laatste album niet altijd. Wels laveert ergens tussen Tom Waits en Fuck The Writer. Later meer over Serenity.

The Orb – The Dream (Stereo Deluxe / Lowlands)
De Duitse periode van The Orb is (tijdelijk) over. Thomas Fehlmann – zo meldt hij me per email – heeft niet bijgedragen aan The Dream. Alex Paterson – het andere trouwe lid – werkt op dit album samen met producer Youth en grijpt terug op de begindagen van The Orb. Eerlijk is eerlijk: de eerste paar nummers van het album zijn overweldigend, hypnotiserend en druggy. Daarna nemen invloeden uit dub de overhand. Weet nog niet wat ik van het album als geheel vind. Het titelnummer is in ieder geval geweldig.

Ook op de fictieve draaitafel: Miss Kittin – Batbox, Junkie XL – Booming Back At You, Goldfrapp – Seventh Tree, Willits + Sakomoto – Ocean Fire, Voicst – A Tale Of Two Devils, Multi-Panel – The Door.

Sinds ik Keulen definitief heb verlaten, begeef ik me niet meer dagelijks naar Hallmackenreuther om er maantaart te eten, sweet chai-thee te drinken en vanuit mijn ooghoek Köhncke in de gaten te houden, die er elke dag gebogen over zijn iBook zit te werken.

Of zijn album net zo goed wordt als de voorafgaande platen? Geen idee. De fantastische cover van Michael Rothers – Kraftwerk, Neu!, Harmonia – Feuerland belooft in ieder geval veel goeds.

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=SHu9QryT0Xw]