Eind vorig jaar demonstreerden de supporters van Haarlem nog in de straten van de provinciehoofdstad. Veel had het niet om het lijf. Paar honderd jongens met spandoeken. Netjes en beschaafd. Voetbalclub Haarlem is niet meer wat het was. In de jaren tachtig beleefde de club hoogtijdagen. Eredivisievoetbal, handjevol bekende spelers en een Europees avontuur dat eindigde in de hel van Moskou. Dat was het wel zo’n beetje. De laatste twintig jaar bivakkeerde de club in wat tegenwoordig de Jupiler League heet. Anderhalfduizend toeschouwers zaten er in thuiswedstrijden op de tribune.

Die situatie doet me denken aan die van mijn club, Fortuna Sittard. Eind vorige en begin deze eeuw nog succesvol onder leiding van de tegenwoordige bondscoach Bert van Marwijk. Opleider van spelers als Fernando Ricksen, Mark van Bommel en Kevin Hofland. In De Baandert – zo’n fantastisch klein stadion met de tribunes direct op het veld – was Fortuna een reuzendoder. PSV, Feyenoord en Ajax reisden met knikkende knieën af naar het zuiden. De laatste jaren bungelt de club, met een nieuwe lelijke blokkendoos in een winderige omgeving als thuishaven, onderaan diezelfde Jupiler League. Vorig jaar werd ter nauwer nood een faillissement afgewend. De supporters haalden genoeg geld op om de schuld af te lossen. Clubliefde zoals die ook in tijden van grootkapitaal bestaat.

Haarlem bleek minder fortuinlijk. Minder fans, gevestigd in een rijke stad waar hockey en honkbal net even iets belangrijk zijn, succesvolle buren als Ajax en AZ om de hoek. De penibele situatie van Haarlem is exemplarisch voor wat er aan de hand is in het hedendaagse voetbal. Vanaf de jaren zeventig is de sport in hoog tempo vercommercialiseerd. Scheuren ontstonden er in de jaren negentig. De Europese bekercompetities werden overhoop gegooid, om ze financieel aantrekkelijker te maken. Daar is de teloorgang van het voetbal begonnen. Spelen in de Europacup wordt tegenwoordig afgedaan als een schertstoernooi. Wie geen Champions League speelt, hoort er niet bij. En oh, er zijn maximaal vijf teams die kans maken op het winnen van de hoogste beker. Waarvan acte.

Verrassingen zijn inmiddels ook verleden tijd. Door de introductie van een competitie-element is de kans dat een kleine club doordringt tot de laatste acht in beide Europese competities minimaal. En juist dat was vroeger zo leuk aan de Europacup 2: met regelmaat speelde een outsider de finale. Fortuna Sittard bereikte in 1985 zelfs de de kwartfinale. Daar werd het uitgeschakeld door Everton, de latere winnaars van de cup voor bekerwinnaars. De Sittardenaren vochten als leeuwen. Die historie maakt het extra moeilijk om het heden te accepteren. Een continue gevecht tegen handhaving in de hoogste profklasse, tegen lege tribunes, tegen het vertrek van de beste spelers en vooral tegen de schulden. Want een professionele voetbalorganisatie zijn is tegenwoordig ontzettend duur.

Het is al vaker gezegd: in de grote voetballanden malen ze stukken minder om schulden. De vijf teams die kans maken op de Champions League hebben stuk voor stuk meer schuld dan alle teams in de Nederlandse profcompetitie bij elkaar. Real Madrid spant de kroon. Elk jaar komen en gaan de beste voetballers van de wereld. Op een miljoen meer of minder wordt er niet gelet. Op de tere zieltjes van voetballers trouwens ook niet. Met beloftes worden goede spelers weggelokt bij clubs in mindere competities. En dan liefst zo goedkoop mogelijk. Zaakwaarnemers én spelers worden gevraagd een vertrek te forceren. De sportieve belangen hebben plaats gemaakt voor financiële. Geen Champions League, dan een mislukt seizoen, klinkt het al jaren bij Ajax, dat elk jaar de beste spelers laat vertrekken. Met de overgebleven tweede garnituur is een landskampioenschap een droom. En toch moddert de club door. Veel anders is de situatie bij Fortuna Sittard niet. Matige spelers, matig voetbal, onderin de Jupiler league, betonnen blok als stadion, steeds minder bezoekers, minder inkomsten, meer financiële problemen, daardoor matige spelers. En zo verder.

Onvermijdelijk, zeggen vrienden tegen me. Zo zit de wereld nu eenmaal in elkaar. Niets is minder waar. Of de financiële crisis is ook onvermijdelijk geweest. Nee, de keuze hebben we zelf gemaakt. Het voetbal dat er nu wordt gespeeld hebben we verdiend. Door te accepteren dat geld alles is gaan overheersen. Een parallel met andere takken van cultuur is gemakkelijk getrokken. Neem het clubcircuit waar groei vanaf de jaren negentig is geïntroduceerd als voornaamste doel. Meer mensen trekken, meer concerten, meer omzet, meer geld, meer mensen. En zo verder. Het leverde de ene nieuwbouwpopzaal na de andere op. Allemaal stonden ze een jaar later bij de gemeente op de stoep. Exploitatietekort. De hedendaagse realiteit is er geen van passie, ambitie, liefde. Nee, angst staat centraal. Angst om het te verkloten. Om niet uit de kosten te kosten. Er wordt paniekvoetbal gespeeld om de verkeerde redenen. Om het geld, niet om het spel zelf.

Daar gaat niets meer aan veranderen. Zo realistisch ben ik ook wel weer. Het systeem waarin wel leven – waarin groei als hoogste goed wordt gezien – gaat niet veranderen. Daar zijn we als samenleving te bang voor. We durven het risico van een eigen mening, van een andere koers, niet te nemen. Daar hebben we films en games voor, waarin de held – stiekem wijzelf, natuurlijk – het wél tegen het systeem durft op te nemen. En dus blijft het voetbal draaien om het geld. Gaan er nog dit jaar meer betaalde voetbalorganisaties verdwijnen. Veendam kan de spelerssalarissen niet betalen. Hoe zit het met Eindhoven? Emmen? En ja, gaat Fortuna Sittard overleven? Ik maak me geen illusies. Fortuna gaat het zwaar krijgen. En daar kan niemand iets aan doen. Of er zou een wonder moeten gebeuren. Helaas geloof ik niet in wonderen. Wel in het veranderen van het systeem. Ik wens de supporters van Haarlem veel sterkte.

Tja, blijkbaar verlamt de strijd om degradatie de mannen in Kerkrade. Gezien de spelers die er rondlopen in het Parkstad Limburg Stadion is verliezen van Willem II een doodzonde. Roda kan de Tilburgers hebben. Op alle fronten. Klinkt misschien gek, maar dit gun ik de grote aartsrivaal niet. Goed, wellicht spelen Fortuna en Roda volgend seizoen weer tegen elkaar. Dat is prachtig. Uiteraard. Maar Roda – nog nooit gedegradeerd uit de eredivisie – hoort niet in de Jupiler League. Toch maar hopen dat de zuiderburen volgende week Feyenoord in De Kuip verschalken.

Wel heel fijn: het arrogante Ajax krijgt de deksel op de neus van Sparta. En, uiteraard, Fortuna rolt MVV – nu dé grote concurrent – op met 3 – 2. Het winnende doelpunt werd notabene gescoord door Danny Scheurs, de aanvaller die vorig jaar overbodig bleek in Maastricht. Niets mooier dan een derby winnen. Fortuna klimt ermee naar de vijftiende plaats. Niet onverdienstelijk gezien de problemen die de club en de selectie dit seizoen hebben doorgemaakt.

Ondertussen is Trots Op Fortuna (TOF), een groep supporters die de noodlijdende club financieel willen redden, druk bezig met het gezond maken van de club. Dat schijnt aardig te lukken. Terecht. Fortuna hoort in het Nederlandse profvoetbal thuis. Alleen de rij van spelers die er de jeugdopleiding doorliepen en er doorbraken is een goede reden: Van Bommel, Hofland, Bouma, Ricksen, Hesp. Das toch een aardig rijtje. Komt nog eens bij dat Limburg de bakermat van het moderne Nederlandse profvoetbal ligt. In de tijd dat Ajax, Feyenoord en PSV met moeite een elftal op de been kregen, trokken Fortuna 54, Sittardia en Limburgia door Europa op zoek naar prijzengeld. De ene week Real Madrid, de andere Benfica. Dat was voetbal in Limburg in de jaren vijftig. 

Goed, geschiedenis biedt geen kansen voor de toekomst. Maar dat Fortuna behouden blijft voor het profvoetbal? Ik hoop het. Misschien toch maar een seizoenskaart aanschaffen. Al is het lastig om op vrijdagavond in het lelijkste stadion van Nederland neer te strijken met Haarlem als woonplaats. Tja.

Niets smaakt zoeter dan een overwinning op de grote vijand. Oké, dé vijand is MVV niet. Dat is Roda JC. Die spelen echter een divisie hoger. Ach, doet er niet toe. MVV verdient eveneens een pak slaag, want regiogenoten uit het arrogante Maastricht. Dat bleek de laatste jaren uitermate lastig.

Afgelopen vrijdag leek een zege ondenkbaarder dan ooit. Ga maar na: MVV heeft goed ingekocht, speelt verzorgd voetbal en heeft zich vanaf het begin van de competitie in de top van de eerste divisie genesteld. Fortuna Sittard verloor zijn belangrijkste spelers en heeft een elftal dat op hoofdklasseniveau wellicht potten kan breken. Fout gedacht.

Want nu is er de 2-0 overwinning. In De Geusselt notabene. Tegen een team dat meedoet voor de titel en in deze derby zonder twijfel gaat voor de overwinning. Dat tekent de wilskracht van het huidige Fortuna. Wanneer het er écht toe doet, dan staat het elftal er. Zouden ze vaker moeten doen. Dat verhoogt de kans op een positief advies over het voortbestaan van de club.

Die hangt nog steeds aan een zijden draad. Na het verlaten van de sfeervolle Baandert (prachtig stadion, maar in 2000 afgebroken) voor de blokkendoos langs het spoor, gaat het slecht met de club. De gemeente heeft de ambities rond het stadion nooit kunnen waarmaken, met grote financiële tekorten voor Fortuna als gevolg.

Maar goed. Stiekem hoop ik dat seizoen 2008/2009 gaat zorgen voor een ommekeer. De overwinning op MVV is alvast een hoopvol teken.

Oké, vorig haar wist de club uit Sittard een zestiende plaats af te dwingen. Teleurstellend voor een club met de historie van Fortuna, maar ruim boven de twintigste en laatste plaats. Of dat dit jaar weer gaat gebeuren? Stiekem hoop ik nog steeds op een revelatie. Fortuna dat een periodetitel haalt en zo de weg terug naar de top inzet.

Tegen beter weten in. De selectie is ten opzichte van vorig jaar verslechterd. Vaste krachten hielden het in Sittard voor gezien. Versterkingen werden aangetrokken in de Zwitserse Bosniër Samir Kozarac en Belgische doelman David Meul. Op papier goede spelers voor Fortuna. Afgelopen vrijdagavond speelden ze echter een cruciale rol in de verloren seizoensouverture tegen FC Emmen.

1-2 werd het. In Sittard. In de allerlaatste minuut van de blessuretijd raakte een bal de hak van Kozarac en rolde pardoes, langs een verbaasde Meul in het doel. Oef. Lichtpuntje? Belgische belofte, en invaller voor de geblesseerde Danny Schreurs, Sebastiano Garlisi scoorde een doelpunt. Het mocht niet baten. Hopelijk gaat het volgende week tegen Go Ahead Eagles in Deventer beter.

[youtube=http://nl.youtube.com/watch?v=McvkNmOutJU&feature=related]

[youtube=http://nl.youtube.com/watch?v=uVW2KVGHM1Y&feature=related]