www.berichtenuiteutropolis.eu.

Zo’n korte tijdsperiode heeft nadelen. Aandacht voor diepgang? Lastig. Leren van fouten? Eveneens lastig. De eerste poging is immers meteen de poging die zichtbaar wordt. Genoeg gezeurd. Het is namelijk wel heel erg leuk om een tijdschrift te maken in slechts één dag. Hoe dat in z’n werk gaat. Laat ik maar even citeren:

“De inhoud van het DJB24 Magazine is gebaseerd op de bekende disciplines binnen de wereld van DJBroadcast: muziek, lifestyle, fashion, art, film, gear en games. Voor elke discipline zal een werkgroep worden gevormd onder begeleiding van een gelouterde professional. Deze teams krijgen na een korte briefing van 10:00 uur ’s ochtends tot 16:00 uur ’s middags de tijd om de 64 beschikbare pagina’s te vullen. Vervolgens gaat het designteam aan de gang om de pagina’s op te maken en het blad te prepareren voor de drukker. De avond wordt besteed op het kleurrijke Off Centre Festival en aan het einde krijgt iedereen een magazine mee naar huis. DJB24 wordt verder in een oplage van 15.000 verdeeld over locaties in heel Amsterdam.

DJB24 komt mede tot stand met dank aan onze vier partners voor dit project. Vodafone verbindt zich aan het magazine en daagt een team van creatieven uit om ter plaatse een uitdagende ‘creative concepting’ opdracht te volbrengen. Voor Swatch zullen een drietal fotografen en een grafisch ontwerper een opdracht krijgen om een fashion editorial te maken. Voor Converse zal een fotograaf en een journalist een muziekreportage maken met de Friese band Daily Bread. Pioneer tenslotte, vraagt onze reviewers en artiesten van het festival om een oordeel te vellen over haar nieuwste artikelen op dj-gear gebied.”

Kortom: schrijvers, fotografen, grafisch ontwerper, stylisten, illustratoren, copywriters en andere creatieven moeten zich maar snel aanmelden.

www.djbroadcast.nl/24

‘De Haat van Holland-Hardcore’ kopt het artikel in deVerdieping, het supplement bij Trouw van maandag 25 april jongstleden. De boodschap van het artikel is duidelijk: internet en extreemrechts bundelen de krachten om zoekende jongeren te verleiden met gevaarlijk gedachtegoed. Een niet te onderschatten bedreiging. De stuitende voorbeelden in het artikel zijn dan ook niet van de lucht. Zo maken bezoekers van het Holland-Hardcore forum zich vrolijk over asielzoekers die verdrinken omdat ze niet kunnen zwemmen, vertelt een jongen dat hij buitenlanders die in Nederland wonen alleen haat wanneer ze zich niet aanpassen aan onze waarden en normen en verzucht een andere jongen van zeventien dat hij vindt dat mensen zoals hij gezien worden als ‘de slechte’ terwijl een buitenlander die iets flikt gemakkelijk weg komt.

Wie zich vaker op interfora begeeft, weet dat ongenuanceerde en prikkelende uitspraken schering en inslag zijn op de meeste jongerensites. Op internet heerst de taal van de voetbalsupporters. Hoe grover en schokkender, hoe beter. Ook op niet extreemrechtse fora. Toch is er wel degelijk iets aan de hand. De laatste vier jaar is een deel van de autochtone jongeren op het platteland geradicaliseerd. Daar zijn diverse redenen voor aan te wijzen. De politiek van angst die de afgelopen jaren in ons land wordt gevoerd is daar in ieder geval een van. De stigmatisering van bepaalde groepen jongeren op uiterlijke kenmerken een ander. Zo zijn er meer. Een week voor het verschijnen van het betreffende artikel in Trouw zond Nova een reportage uit over de zogenaamde Lonsdalejongeren in Noord-Limburg. Een schokkend verslag. Niet omdat de jongeren zo gevaarlijk overkwamen, maar juist omdat zij zo onzeker waren. Jongeren van begin twintig zonder werk, zonder opleiding, zonder werk, zonder kansen, afkomstig uit instabiele gezinnen. Gezinnen die vast ook aan de onderkant van de samenleving bungelden. Natuurlijk voelen deze jongeren zich aangetrokken tot een cultuur waarin eer, afkomst en broederschap – om er een aantal te noemen – centraal staan. “Mijn opa was bij de Wapen-SS’, zingt een jongen luidkeels mee terwijl hij zijn armen op het ritme van de hardcore beweegt. Het maakt hem vooral triest, niet gevaarlijk voor de toekomst van dit land.

Onderschat ik daarmee de problemen schromelijk? Nee, problemen zijn er zeker. Maar die zijn veel eerder geworteld in de politieke en sociaal-economische basis dan bij deze jongeren. Geef ze de Koran of het boek van Mao en ze slikken het ook voor zoete koek. Onderzoeksgroep Kafka doet al heel wat jaren onderzoek naar fascistische tendensen binnen de vaderlandse jongerencultuur. Daarin slaat zij regelmatig door. Gemakzuchtig brengt Kafka muzikale subculturen in verband met extreemrechts gedachtegoed. Gabber, hardcore, pagan metal en death metal passeerden reeds de revue. Begin dit jaar onderzocht ik voor het Haarlems Dagblad de volgens Kafka sterk fascistische trekken van de hedendaagse black metal scene in ons land. Die bleken enorm mee te vallen. De flirt van het genre met voorchristelijke Europese mythologieën bleek los te staan van een adoratie van het nazisme. Daarbij bleken muzikanten en fans vooral zoekende en onzekere jongens. Frankco Lamerikx, kenner en journalist voor het internetmagazine Musique Machine, verwoorde het als volgt: “Is het echt een probleem? Het verschijnsel is zo marginaal dat niemand er op dit moment wakker van ligt, zeker niet onze samenleving waarin de religieuze problematiek zich toespitst op het Islamitische vraagstuk. Maar zodra aanhangers een natuurreligies gaan rondlopen met swastika’s zullen de poppen waarschijnlijk aan het dansen zijn.”

Hij vervolgt: “In een puur materialistisch georiënteerde cultuur, gebaseerd op de mythe van een progressieve evolutie, is alleen beperkt ruimte voor geschiedenis. Vandaar dat onze cultuur niet langer leeft maar is opgesloten in musea en themaparken. Pagan metal grijpt terug naar de tijd waarin de voorouderverering centraal stond, waarin de mens zijn plaats in de natuur en in het universum veel duidelijker besefte dan vandaag de dag.” Diepgang en poging tot duiding die in het artikel in Trouw en op de website van Kafka met node wordt gemist.

Maar terug naar internet. Vrijheid van meningsuiting en internet zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Daarbij, hoe extreem sommige uitingen op de zogenaamd extreemrechte fora ook zijn, ze zijn gemaakt binnen een bepaalde context, binnen een bepaalde discussie, door kansarme jongeren op zoek naar zekerheid. Als er eens onderzoek moet worden gedaan of en kritisch artikel geschreven dient te worden over gevaarlijk tendensen op het internet dan zijn er veel betere plekken.

Een tweetal voorbeelden. De website Meervrijheid bijvoorbeeld, een stichting die zich inzet voor een samenleving op basis van vrijwilligheid en eigen verantwoordelijkheid. In een artikel over sekstoerisme betoogt Bart Croughs er dat kinderprostitutie in de derdewereld een goede zaak is. Het komt immers de welvaart van dergelijke landen ten goede en levert de westerling op zoek naar genot een goed gevoel op. Twee partijen gelukkig. Wie denkt dat Croughs een zieke grap of omgekeerd kritisch stuk schrijft, heeft het goed mis. De reacties van mede-libertariërs – want dat zijn de mensen achter Meervrijheid – liegen er niet om. Volgens de beginselen van de literarische samenleving heeft Croughs groot gelijk. Dan te bedenken dat dit volwassen mensen zijn, met een bovengemiddeld economisch kapitaal. Kafka, de AIVD en Trouw liggen er blijkbaar niet wakker van.

Niet extreemrechts en daarom blijkbaar niet verdacht is het forum van Pim-Fortuyn.nl. “De Marokkanen gedragen zich net als de SA van Hitler in de jaren 30. Wat dat betreft lijken zijn meer van de geschiedenis geleerd te hebben dan de meeste Nederlanders”, schrijft Rene68 naar aanleiding van de mishandeling van de homoseksuele journalist in Amsterdam. Een dergelijke opmerking op het forum van Stormfront brengt Kafka in de hoogste paraatheid. De anti-islamitische opmerkingen zijn er niet van de lucht. Extreem schrijft: “Een Islamiet zal altijd een zesderangs burger blijven. Je kan namelijk geen oer-Nederlander worden, dat ben je of dat ben je niet. Islamieten dienen zo snel mogelijk uitgezet te worden buiten Nederland.”

De blinde focus van onderzoeksgroepen en media op jongeren met extremistisch gedachtegoed is exemplarisch. In plaats van op zoek te gaan naar de achtergronden van bepaalde uitlatingen en gedragingen wordt de zwakste schakel in de keten aangepakt. De schakel waar – kort door de bocht – alle ellende samenkomt. Gemakkelijk en op het eerste gezicht effectief, maar in essentie symptoombestrijding in plaats van het traceren van de echte problemen. Of ontbreekt het Trouw – en andere Nederlandse media – aan moed en durf?

links:
http://www.meervrijheid.nl/
http://www.stormfront.org/forum/forumdisplay.php?f=”22″
http://kafka.antifa.net/
http://www.pim-fortuyn.nl/pfforum

dit artikel verscheen op vrijdag 17 mei 2005 op cut-up.com. Sinds december 2009 is webzine cut-up niet meer. Toch staat de content nog steeds online. Daar komt eind deze maand waarschijnlijk verandering in. De digitale voetsporen van cut-up worden dan voor altijd uitgewist. De mij dierbare stukken van eigen hand verschijnen de komende weken op dit blog

melancholie
Het profvoetbal? Ja, dat had er best ingezeten. “Bij een subtopper dan wel hoor”, relativeert Raymond Cuijpers. Het liep anders. Spijt heeft Cuijpers (31) daar niet van. Al knaagt het een klein beetje. Daarbij was het niet helemaal zijn eigen keuze. Ja, het ontbrak hem aan de juiste instelling, maar het was een enkelbreuk die hem een half jaar langs de kant hield. In zijn onlangs verschenen debuutroman Kunstenaar Op Kaalheide vertelt Cuijpers zijn verhaal. Eigenlijk een verhaal over al die jongens die dromen van een profcarrière als voetballer maar het net niet halen, vindt Cuijpers zelf. Daarmee doet hij zijn roman onrecht aan. Kunstenaar Op Kaalheide is namelijk veel meer. Het is een verhaal over het maken van keuzes, of juist het gebrek daaraan. Een verhaal over totale overgave én gereserveerdheid. Het is ook een rationeel boek, alsof Cuijpers zijn jeugdjaren als veelbelovend voetbaltalent van een afstand beschrijft. Een schrijfstijl die het verhaal juist daarom behoorlijk indringend maakt.

Wat ongemakkelijk schuifelt Cuijpers heen en weer op zijn stoel in zijn Amsterdamse woning annex atelier. Witte muren, schilderen aan de muur, schilderen op de grond, een kast vol boeken. “Er staat niet voor niets roman op het boek. Het is geen autobiografie al gaat het wel over mijn eigen jeugd”, zegt hij. “Het was best lastig om me te verplaatsen in wie toen was. Die strijd tussen de voetbalwereld en het kunstenaarsschap beleefde ik helemaal niet. Dat sijpelde pas langzaam door. Het is natuurlijk ook een soort liefde voor de jeugd, de pubertijd. Melancholie zeg maar. Maar ik wilde het niet te sentimenteel maken. Het verhaal is dramatisch, een jeugddroom komt immers niet uit. Het moest geen tranentrekker worden. Daarom is de stijl misschien zo afstandelijk.” Stilte. Dan: “Dat bevalt me wel, die stijl.”

Dromer
In Kunstenaar Op Kaalheide beschrijft Cuijpers zijn jeugd in drie voetbalseizoenen, begin jaren negentig. Van het moment waarop Roda JC hem als jong talent – geboren in het Limburgse Neerbeek – bij het Geleense Quick wegkaapt tot de mededeling van trainer Huub Stevens dat hij niet in aanmerking komt voor een profcontract. Daartussen volgen wij zijn weg naar volwassenheid. Waarin de stuurse puber, die niet weet wat hij met de meisjes aan moet en gaat studeren aan de kunstacademie in Maastricht, in twee haast tegengestelde werelden terecht komt: die van het voetbal en die van de kunst. “Ik voelde me in beide een buitenstaander, voelde me eigenlijk in geen van beide echt thuis. Al nam me vader me al op mijn zevende mee naar een thuiswedstrijd van Fortuna Sittard en kreeg ik de kriebels toen ik later in dat stadion een wedstrijd speelde”, blikt Cuijpers terug, “In het atelier wilde ik op het veld staan en de bal in kruising jagen, op het veld wilde ik schilderen. Dat ging gewoon niet samen. Als je een jaar of twintig bent dan denkt je dat je alles kunt, dat je overal goed in bent, dat je geen keuze hoeft te maken.”

Uiteindelijk werd die keuze voor hem gemaakt. Al was zijn eigen inbreng groot. Cuijpers: “In mijn begintijd bij Roda speelde ik op het middenveld met nummer 10. Ik was zelfs een tijdje aanvoerder. Van nature ben ik het type dromer. Dat maakt me nonchalant, maar dat compenseer ik met mijn fanatisme. Dat werd gaandeweg steeds minder. Als je prof wilt worden moet je denken: ‘als ik niet kan voetballen dan ga ik dood’. Die mentaliteit had ik gewoon niet. Ik relativeerde te veel.” Voetballer én kunstenaar ben je 24 uur per dag, zeven dagen in de week. Dat wringt. Als beginnend kunstenaar paste Cuijpers wel zijn kledingsstijl aan – gescheurde spijkerbroek en lang haar – maar waakte hij voor de excessieve en ongezonde leefwijze. De volgende dag wachtte immers altijd de voetbaltraining.

Zeeburgia
Het mocht niet baten. Uiteindelijk bood Roda hem geen profcontract aan en brak bij twee weken later in een oefenduel zijn enkel. Weg voetbaldroom. Een half jaar duurde de revalidatie. Inmiddels had Cuijpers gekozen voor het kunstenaarsschap. Noodgedwongen, dat wel, maar noodzakelijk om daarin iets te bereiken. Midden jaren negentig verkaste hij naar Amsterdam om verder te studeren aan de Rijksacademie. Zijn oude club Quick ruilde hij in voor de Amateurs van Zeeburgia. Al reisde hij de eerste tijd nog op en neer. Lachend: “Ik trainde door de week bij Zeeburgia en speelde in de weekeinden mee met Quick. Dat was natuurlijk echt niet vol te houden.” Voetballen doet hij na een beenbreuk vorig jaar niet meer. Wel trapt hij af en toe nog eens een balletje en is hij regelmatig bij Zeeburgia te vinden. Acht jaar Amsterdam bevalt hem prima.

Net als de keuze voor het kunstenaarsschap. Al speelt het voetbal ook daar een dominante rol. Zo maakt Cuijpers abstracte collega’s van portretten van voetballers en tekent en schildert hij de bewegingen die spelers gedurende een bepaalde tijd op het veld maken. Dat levert vreemde taferelen op waar gekleurde lijnen een dans met elkaar lijken aan te gaan. “Daarvan heb ik er wel vijfhonderd gemaakt. Ik volg en registreer de bewegingen op het veld gedurende een paar minuten. Je ziet in de tekeningen duidelijk de karakteristieken terug van de speler die ik volg. Meestal zijn het spitsen, ik ben gefascineerd door het scoren van een doelpunt. Eigenlijk maakt de speler de tekening. Het heeft ook verder geen functie. Behalve dat het mooi is dan.”

Voetbalkunst
Cuijpers exposeerde zijn ‘voetbalkunst’ in Sittard, Heerlen, Maastricht, Rotterdam, Bonn, Berlijn, Chemnitz, Nijmegen en Amsterdam. Voor kunstpubliek want de voetbalwereld heeft vooralsnog geen interesse voor zijn kunst. Ja, op zijn boek krijgt hij wel veel reacties uit de sportwereld. Komt natuurlijk door het oh zo herkenbare verhaal, denkt Cuijpers. Maar zijn kunst? Nee, daar kunnen ze weinig mee. Soms neemt hij wel eens dia’s mee naar Zeeburgia. Daar herkennen ze wel wat hij heeft gedaan, maar wat hij ermee wil? Nee, dat begrijpen ze niet. Dat eerlijke kan hij waarderen. Cuijpers: “Het is heel direct. In de kunstwereld gaat mensen heel anders met elkaar om. Alles gaat op vage gronden. Het is onduidelijk waarom iemand en iets goed bevonden wordt of niet. Alles draait er om netwerken. Ik ka niet ontkennen dat ik kunstenaar ben, maar op een opening voel ik me daarom nooit echt op mijn plek.”

Nog steeds buitenstaander dus? Cuijpers: “Er is een zekere afstand in alles dat ik doe. Dat wat ik doe wil ik omzetten in iets anders. Voetbal zet ik om een schilderij. Ik ben van nature heel expressionistisch, al lijkt het rationeel. Ik probeer dat expressionisme dat in me zit, vast te pakken, een idee te creëren en iets te maken. Ik doe niet zomaar iets, ik laat me niet vervoeren, ik denk altijd na over de dingen. Jaloers op mensen die zich volledig kunnen laten gaan? Dat vind ik lastig te beantwoorden. Waar ik wel alles los laat dat is toch op het voetbalveld. Ik ben niet zo sociaal type, ben graag alleen. Maar ik voel me er fijn bij. Mijn vakanties die ik naar Noorwegen maak vind ik heerlijk. Daar zit je soms weken in de bergen zonder iemand tegen te komen. Iemand anders zou er gek van worden maar ik vind het heerlijk. Ik wil mezelf steeds meer bloot geven zonder mezelf echt te laten zien.”

Kunstenaar op Kaalheide
Raymond Cuijpers
Hard Gras Bibliotheek, L. J. Veen, Amsterdam.

Dit artikel verscheen op dinsdag 23 november 2004 op www.cut-up.com. De prachtige foto is gemaakt door Diederik Meijer. Sinds december 2009 is webzine cut-up niet meer. Toch staat de content nog steeds online. Daar komt eind deze maand waarschijnlijk verandering in. De digitale voetsporen van cut-up worden dan voor altijd uitgewist. De mij dierbare stukken van eigen hand verschijnen de komende weken op dit blog.

Hoe ik op dat idee kom? Tja, die eer gaat naar OK-Festival, een festival over magazinecultuur dat in april wordt georganiseerd. Goed, het festival oriënteert zich international, maar probeert ook nadrukkelijk de Nederlandse tijdschriftcultuur in kaart te brengen. Dat zal niet meevallen. Het magazinelandschap is hier immers nogal ééndimensionaal. Dat is tenminste mijn ervaring. En die ervaring is ruim. Niet alleen heb ik de afgelopen twintig jaar voor tientallen magazines geschreven, ook zat ik er in redacties en richtte ik ze zelf op. Daarbij heb ik de afgelopen vijf jaar heel wat tijdschrift-workshops gegeven.

Goed, ik ga chargeren. In Nederland zijn er grofweg twee soorten tijdschriften. Eerst zijn er de traditionele titels. Die zijn ondergebracht bij uitgeverijen. Strategie en missie zijn er ondergeschikt aan bedrijfseconomische belangen. Sterker: vaak zijn de strategie en missie zo vaag dat er nauwelijks sprake is van weerstand wanneer er omwille van omzet of het bereiken van een grotere doelgroep vreemde inhoudelijke beslissingen worden genomen. Dan zijn er de onafhankelijke tijdschriften. Ook die hebben nauwelijks een uitgewerkte missie of strategie. Dat is niet vreemd. Onafhankelijke tijdschriften zijn doorgaans de speeltuin van amateurliefhebbers, grafisch ontwerpers en toegepast kunstenaars. Dat levert prachtige tijdschriften op. Maar een sterke inhoudelijke lijn? Een goed doordacht missie? Een duidelijk en sterk eigen gezicht? Dat ontbreekt maar al te vaak.

Dat is niet vreemd, is mijn ervaring. Nederlanders zijn doeners, geen conceptdenkers. Tijdens mijn workshop hamer ik op het creëren van een duidelijk smoel, het hebben van een missie, een strategie. Voor de meeste workshopdeelnemers is dat volstrekt nieuw. Niets mis mee, overigens. Ieder land heeft een eigen magazinecultuur. Daar moest ik, naar aanleiding van OK-Festival, aan denken. De link met cut-up is dan snel gelegd. cut-up is een a-typisch webzine. Tenminste, voor Nederlandse begrippen. Altijd zo geweest. Het is geen wonder dat veel oprichters en medewerkers afkomstig zijn uit het buitenland of langere tijd in het buitenland hebben gewoond (en dat nog steeds doen).

Met terugwerkende kracht denk ik dat cut-up een belangrijk webzine is geweest. Goed, cut-up heeft geen entry in wikipedia, maar dat heeft Opscene ook niet. Onze lezersgroep – in de hoogtijdagen rond de 50.000 unieke per maand – bestond echter wel uit de smaakmakers in de krochten van de culturele industrie. Een deel van die smaakmakers heeft voor cut-up geschreven. Een avond langs negen jaar cut-up surfen levert prachtige, vreemde en hilarische artikelen op en afwijkend webdesign. Probleem? Te weinig medewerkers om er echt een belangrijk platform van te maken. Dat verdient een eerbetoon. Zeker omdat cut-up eind deze maand definitief van het internet verdwijnt.

Idee? Dat tijdschrift dus. Op papier, indien mogelijk. Anders gewoon als pfd. Met een bloemlezing uit negen jaar cut-up. Opgemaakt door grafisch ontwerpers die zich niet willen conformeren aan middelmaat. Geld is er niet. Toch een oproep.

Ben je grafisch ontwerper? Draag je marginale cultuur een warm hart toe en wil je pro deo meewerken aan een eerbetoon aan één van de eigenzinnigste webzines die Nederland rijk is geweest? Mail dan naar theo@cut-up.com.

Links:
www.cut-up.com
www.cut-up.com/klassiek
www.ok-festival.com

Goed, Meuleman is geen popjournalist. Toch schrijft hij met De donkere kant van de zon een boek over pop. Zijn uitleg in de inleiding spreekt boekdelen. Popjournalisten schrijven doorgaans enkel over de muziek, hebben weinig detail voor het umfeld van pop. Voor popcultuur, zogezegd. Een pleidooi dat ik van harte ondersteun. In tegenstelling tot de Duitse, Amerikaanse en Engelse popjournalistiek is de Nederlandse banaal. Dat betekent overigens niet dat er niet goed geschreven wordt. Helaas gebeurt dat voornamelijk in de marge.

Terug naar Meuleman. Dankzij Perdu kwam ik hem op het spoor. Of ik niet een lezing wilde geven over popmuziek, was de vraag van de literaire stichting uit Amsterdam. Op een avond waarop het boek van Meuleman centraal zou staan, of zou dienen als leidraad. Goed, Meulemans manier van denken, en schrijven, is niet de mijne. Hij duikt diep in de psyche van de popmuzikant en schrijft aan de hand van het culturele klimaat waarin de artiest opgegroeide en leefde een indringend portret. Mét oog voor de donkere kant van het leven. Vooral dat, eigenlijk. Prachtig om te lezen, een verademing ook. Maar zelf zit ik meer op lijn van Simon Reynolds. Ik duid liever stromingen, genres dan bands, individuele artiesten en muzikanten. Tja, de socioloog in mij is behoorlijk dominant.

Gisteren pakte ik Meuleman overigens pas ter hand. In de trein las ik zijn stukken over Dusty Springfield en Beach Boys. Uiteindelijk kwam het eindstation, Maastricht, veel te vroeg in zicht. Ik kan niet wachten op die avond over popmuziek in Perdu op vrijdag 14 maart.

Oh ja, de komende dagen breng ik met mijn ouders en zus door aan de rand van de Veluwe (in een landhuis waar Madonna nog heeft geslapen). Geen lijstjesmaandag dus morgen. Met excuses.

Lees verder bij: Frankfurt, rondblik in het landschap @ Gonzo (circus).

Het moet een rare aanblik zijn geweest: twee radeloze mannen, tegenover elkaar aan een tafeltje in de Roemer. Bezaaid met tot proppen verfromfraaid papier, lege glazen bier, mokken koffie, half opgepeuzelde maaltijdsalades mét Vlaamse friet. En daar was hij plotseling. Dé naam voor onze nieuwe rubriek. Frankfurt. Een stilte volgde. Frankfurt? Ja, Frankfurt!

En dus heet onze nieuwe rubriek op de website van het Vlaamse tijdschrift Gonzo (circus) Frankfurt. Niet omdat het kan, maar simpelweg omdat het past. Beter dan welk woord ook. Voor de niet ingewijden: Frankfurt staat uiteraard voor Das Institut für Sozialfortschung. Uit Frankfurt. De bakermat van het neomarxisme en van de kritische theorie. En die levenshouding is ons op het lijf geschreven.

Voor Gonzo (circus) gaan we er precies dát doen: pop- en mediacultuur kritisch tegen te licht houden. Duiden, zo je wilt. Een beetje wat we dus ook al bij wijlen cut-up deden. Stiekem dromen we van een rol die de grote denkers van het Duitse instituut – Adorno, Marcuse, Fromm, Pollock, Benjamin, Horkheimer, Habermans – hadden. Die van luis in de pels van de hedendaagse samenleving. Van der Gegenward.

Wat dat betreft staat Frankfurt ook voor het geloof in verandering, ja in een utopie. Want laten we eerlijk zijn, de verlichting – die in het Duits zo fraai Aufklärung heet – is nog lang niet afgerond. Daar gaan Peter en ik niet voor zorgen. Zo naïef zijn we niet. Een rondblik in het landschap, een kritische beschouwing van het hier en nu, dát lijkt ons in eerste instantie meer dan voldoende.

Op naar Frankfurt!

Waarschijnlijk zal de AIVD constateren dat het gaat om een storm in een glas water. Ja, Temnozor houdt er aparte denkbeelden op na. Maar het verheerlijken van de eigen Slavische wortels is niet verboden. Tenminste, ik denk dat de AIVD dat gaat constateren. In 2005 en 2006 schreef ik een aantal artikelen over de rare manier waarop onze samenleving omgaat met de vrijheid van meningsuiting wanneer het om jeugdcultuur gaat. Paganmetal en Lonsdalejongeren werden in het midden van het vorig decennium steevast als fascisten afgeschilderd. Grotendeels onterecht, zo bleek uit mijn speurwerk voor Haarlems Dagblad en cut-up.

Omdat ik het eigen wiel niet opnieuw ga uitvinden hieronder het artikel over vermeend extremistische metalbands dat ik, naar aanleiding van optredens van Enslaved en Vreid in Patronaat, begin 2005 schreef voor Haarlems Dagblad. Onderaan deze post links naar de artikelen Gevaarlijk Internet en Té Gemakkelijk Portret Van Een Verloren Generatie. Voor wie er meer over wil weten.

Black Metal flirt opzichtig met voorchristelijke mytholgieën

Roterende hakenkruizen op het podium, geflirt met runetekens, oude Germaanse mythologieën en een fascinatie voor de tweede wereldoorlog. Volgens de antifascistische onderzoeksgroep Kafka ontwikkelt black metal zich tot een subcultuur met sterk fascistische trekken. Een opleving van nationalistische tendensen binnen de black metal of een storm in een glas water?

Door Theo Ploeg

Nu is metal altijd subversief geweest. Luide, ‘lelijke’ muziek, schokkerende kledingdracht en rebels. Begin jaren tachtig ontstaat de substroming black metal. Harde, zware muziek met een hang naar het zwarte in de wereld. Naar satanisme bijvoorbeeld. Dé manier om de christelijke westerse samenleving te kwetsen.

Metal wordt in de jaren tachtig echter steeds populairder, eenvormiger en schurkt opzichtig tegen de mainsteam aan. Dat leidt begin jaren negentig tot een tegenreactie, meent Frankco Lamerikx (33), kenner en journalist bij het internetmagazine Musique Machine. Lamerikx: “De black metal zoals die begin jaren negentig in met name Noorwegen is ontstaan moet vooral worden gezien als een reactie op deze ontheemding van de metal. De black metal pioniers waren van mening dat de muziek per definitie een undergroundstroming was, en alle tendensen die in de richting van acceptatie door de mainstream gingen, dienden te vuur en te zwaard bestreden te worden.”

Die nieuwe Noorse bands – waaronder Enslaved dat aanstaande vrijdagavond in het Patronaat speelt – grijpen terug op oude Noorse mythologieën, noemen zichzelf vikingen en verenigen zich tot The Black Circle. Leider van die mystieke club is Øystein Aarseth. Op negen augustus 1993 wordt hij vermoord door een ander lid van de club, Christian ‘Varg’ Vikernes. Eerder dat jaar steekt Vikernes een houten christelijke kerk in brand. Hij is veroordeeld tot een gevangenisstraf van twintig jaar en zit nog steeds vast. In het boek Lords of Chaos: Bloody Rise of the Satanic Metal Underground van Michael Moynihan en Didrik Soderlind – algemeen gezien als het standaard werk over de scene – is Vikernes, die wordt neergezet als rechts en extreem nationalistisch, uitgegroeid tot een cultheld binnen de black metal beweging. Dat is tevens de mening van onderzoeksgroep Kafka. Lamerikx gelooft daar niets van: “Hij heeft, hoe je het ook bekijkt, met zijn band Burzum een aantal klassiekers op zijn naam staan waarvan de invloed nog steeds terug te horen is. Als muzikant wordt hij dus zeker gewaardeerd, maar voor zijn daden en gedachtegoed geldt dat zeker niet. Die moord had overigens niets van doen met rechtse ideologie, maar ging, heel banaal, om macht en vrouwen.”

Toch is er sinds de jaren negentig een duidelijke toenadering tussen black metal en de voorchristelijke Europese mythologieën. Steeds meer bands dragen oeroude germaanse, keltische of viking symbolen en zingen in de moedertaal. Twee jaar geleden startte Vladimir van Wilgenburg een website over Vikingcultuur en black metal. Inmiddels is VikingBlood – www.vikingblood.net – een bescheiden succes met bezoekers uit de hele wereld. De achttienjarige Hillegommer spreekt overigens liever van pagan metal, heidense metal. “Mijn interesse in de geschiedenis en cultuur van de Germanen en Vikingen is groot”, legt hij uit, “Maar om mezelf Viking te gaan noemen vind ik belachelijk.” Ook Van Wilgenburg gelooft niet dat de invloed van Vikernes op de black metal beweging groot is. Volgens hem gaat het de meeste liefhebbers gewoon om de muziek. Maar die fascinatie met oude mythologieën dan? Lamerikx: “In een puur materialistisch georiënteerde cultuur, gebaseerd op de mythe van progressieve evolutie, is alleen beperkt ruimte voor geschiedenis. Vandaar dat onze cultuur niet langer leeft maar is opgesloten in musea en themaparken. Pagan metal grijpt terug naar de tijd waarin de voorouderverering centraal stond, waarin de mens zijn plaats in de natuur en in het universum veel duidelijker besefte dan vandaag de dag.”

In tegenstelling tot wat Kafka beweert, constateren Van Wilgenburg en Lamerikx dat de fascinatie voor oude culturen in de black metal vooral op het ‘Lord of the Rings’ niveau blijft. Het is een behoefte aan diepte, aan zingeving, maar geen hang naar nationalisme of nazisme. De extreemrechtse punkbeweging die het germanisme wel degelijk gebruikt als basis van een nationalistische ideologie heeft totaal geen invloed op de black metal scene, weet Lamerikx.

Het gebruik van symbolen als hakenkruizen, runen en keltische kruizen ziet hij niet als problematisch. Lamerikx: “Is het echt een probleem? Het verschijnsel is zo marginaal dat niemand er op dit moment wakker van ligt, zeker niet in onze samenleving waarin de religieuze problematiek zich toespitst op het islamitische vraagstuk. Maar zodra  aanhangers van natuurreligies openlijk gaan rondlopen met swastika’s zullen de poppen waarschijnlijk aan het dansen zijn.” Ook Van Wilgenburg ergert zich aan alle ophef: “Dat komt omdat geen mens die voorchristelijke symbolen kent. In Japan betekent de swastika geluk. Bij de germanen staat het voor het zonnewiel. Door de nazi’s denken mensen alleen nog maar daaraan en wordt het gebruikt door extreemrechte groeperingen. Er was zelfs een voorstel om de swastika in de EU te verbieden. Stop je daarmee de denkbeelden van mensen?”

Verschenen in Haarlems Dagblad, februari 2005.

Links:
Roermond laat AIVD ‘naziband’ onderzoeken (in Trouw)
AIVD beslist over ‘nazi-band’ in Roermond (in Dagblad De Limburger)
Gevaarlijk Internet (in cut-up)
Té gemakkelijk portret van een verloren generatie (in cut-up)
Onderzoeksgroep Kafka
Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD)

Erger, ik schreef ongelooflijk weinig. Zeg maar gerust: schrikbarend weinig. Voor OOR maakte ik een reportage over de stille terugkeer van vinyl, deed ik een interview met jeugdheld Jon Savage, sprak ik met Jim Kerr van Simple Minds en zocht ik Depeche Mode op in Londen. Voor Glamcult schreef ik een portret van Kate Moss en volgde ik de Amsterdamse band Matik. Matt Mason voelde ik voor webzine cut-up aan de tand. Dat was het wel zo’n beetje. Voor de volledigheid: ook sprak ik met en schreef ik over Helmut Geier (Hell), Junior Boys, Miss Kittin & The Hacker, Laurent Garnier, Nouvelle Vague en bezocht ik het C/O Popfestival in Keulen. Het laatste jaar waarin ik zo weinig schreef dateert van bijna twintig jaar geleden.

Oorzaken? Twee. Het ontwikkelen van nieuwe lesprogramma’s bij het Instituut van Interactieve Media van de Hogeschool van Amsterdam kostte meer tijd dan verwacht. Ook webzine cut-up vrat tijd. In het geval van IAM pakte dat goed uit. Er staat nu een goed lesprogramma in de zogenaamde cultuurlijn. Bij cut-up pakte de tijdsinvestering minder goed uit. Begin 2009 bezochten nog tegen de 20.000 unieke bezoekers cut-up. Dat aantal liep rap terug. Te weinig nieuwe content. Dat moest anders. Nieuwe schrijvers dus. Nieuwe rubrieken. Nieuwe tactiek en uiteindelijk ook een nieuwe strategie. Eentje die in het verlengde lag van de oude. Het mocht niet baten. Maar het was de moeite meer dan waard.

Één troost: in 2010 ga ik in ieder geval meer schrijven. Voor OOR over popmuziek. Daarnaast keer ik terug op het oude Gonzo (circus)-nest om te schrijven over nieuwe media en mediatheorie. Af en toe over kunst, misschien over (pop)muziek. Onderwerpen die ik niet kwijt kan bij OOR of Gonzo (circus) krijgen aandacht op dit blog. En dan is er nog SocialBeta, een stichting die ik eind dit jaar heb opgericht van Maurice Hermans en Egid van Houtem. Doel? Het expertisecentrum voor e-cultuur zijn dat opereert vanuit Parkstad Limburg. Dat is nogal wat, ik weet.

En dan is er nog het plan voor een boek. Of eigenlijk twee boeken. En een ingrijpende verhuizing. Daarover later meer. Het wordt in ieder geval een spannend jaar, dat 2010.