theoploeg.net.

Spanning tussen vrijheid en commercie in de kunst? Jazeker. Lamball Bakra legt het spanningsveld bloot. Op een speelse, welhaast achteloze wijze. Onbewust, want in MAMA doen Baschz en vrienden wat ze altijd doen: lol hebben.

“De kunst is overgeleverd aan de ongeremde krachten van vraag en aanbod en verliest zijn aanspraak op de waarheid”, betoogt Lex ter Braak, directeur van het Fonds voor Beeldende Kunst, Vormgeving en Bouwkunst, in Vrij Nederland van 19 augustus. “Betekent dat het einde van de kunst? Of ligt er in de afstand die sommige kunstenaars doen van het romantische begrip ‘kunstenaar’ een uitweg?”, vraag hij zich af. Een retorische vraag, want die ontwikkeling is al jaren aan de gang. Vernieuwing vindt al lang niet meer plaats in het gesubsidieerde kunstcircuit, maar in het schemergebied tussen kunst, popcultuur en de straat. Het werkgebied van de creatieve industrie, zeg maar. En ook daar wordt lustig geflirt met de commercie.

Toch biedt juist dat onduidelijk af te bakenen gebied ook de ruimte om kunst te maken zoals het hoort. Door het gewoon te doen. Los van welke commerciële gedachte dan ook. De Rotterdamse kunstenaar Baschz (33) zegt het niet met zoveel woorden, maar de expositie die hij samen met vrienden heeft samengesteld in showroom Mama draait om de essentie van het kunstenaarschap: dingen doen die spontaan in je opkomen mét een brede glimlach op je gezicht. Bij Lamball Barka – vrij vertaald: luie blanke – draait het om onaffe ideeën, schetsen en experimenten. Nog niet aangetast door een mogelijk commercieel belang. Dat is ook duidelijk niet zijn ding, bekent Baschz.

Enthousiast demonstreert hij een vuurrode koelkastmagneet in de vorm van tepel. Het ziet er uit als een stuk kauwgum op de stoep geplakt. Zo was het ontwerp oorspronkelijk ook bedoeld. “Dat plakte ik op een lantaarnpaal of andere plek”, vertelt hij. Met een grijns: “na een week was die tepel er helemaal vanaf gesleten.” Straatkunst, maar zonder commerciële mogelijkheden. En dus ontwikkelde Baschz die koelkastvariant. Briljant idee. Op papier dan. “Uiteindelijk gaf ik ze nog allemaal gratis weg”, verzucht hij. Nee, dat commercieel denken wil er bij de geboren Brabander maar niet in. Wil ie stiekem ook helemaal niet. Maar ja, “als ik die wil blijven doen, dan zal ik wel moeten.” Het is een probleem van de kunst in het algemeen. Zeker in Nederland. We leren hier niet om kunst te verkopen, meent Baschz, “alles draait hier om de inhoud.”

Gelukkig maar, vindt Lex ter Braak in Vrij Nederland. De ‘kunstenaar van nu’ heeft niet meer nodig dan die inhoud. “Hij doorbreekt vertrouwde kaders en creëert ruimte. Hij creëert andere vormen van werkelijkheidsbeleving. En zijn vrijheid kan andere disciplines verrijken en zijn eigen armslag vergroten.” Ter Braak had het zo kunnen schrijven na een bezoek aan Lamball Bakra. Daar worden immers ook grenzen geslecht, nieuwe ruimten gecreëerd. Letterlijk. Het gaat er om wat er voorafgaat aan de daadwerkelijke kunst, om het proces van de totstandkoming. Mooiste voorbeeld daarvan is de replica van het gat in de muur dat Baschz en buurman kunstenaar Michiel Jansen hebben geslagen in hun woningen in Rotterdam om zo bij elkaar binnen te kunnen stappen. “Veel gemakkelijker dan steeds trap af en trap op te lopen.” De van latex nagebouwde doorgang staat voor het creatieve proces dat aan een kunstwerk vooraf gaat. De opgedroogde koffie op de grond de vele bakkies die ze samen drinken terwijl ze broeden op nieuwe ideeën.

Het geëxposeerde werk van Rob Looman bestaat uit schetsen en schilderexperimenten die nog niet af zijn. “Werk waarbij je nog volledig vrij bent omdat er geen vastomlijnd idee is van het eindresultaat. Het soort werk dat je met een brede grijs op je gezicht maakt”, legt Baschz uit. In Eindhoven, waar hij studeerde aan de Academie voor Industriële Vormgeving, deelde Baschz een atelier met Looman. Daar bouwden ze een skatepark compleet na in miniatuur. Mét die grijns constant op ‘t gezicht. Kleine boards, paletten, schansen. Precies zo gemaakt en samengesteld van dezelfde materiaal als de originelen. Zelfs de piepkleine spuitbuis is tot in het kleinste detail nagemaakt. “Enorm veel werk”, verzucht Baschz. “Hoeveel geld moet je daar voor vragen? Het ziet er wel gewoon uit als speelgoed maar het is ontzettend duur geweest om te maken.” Wat is de waarde van kunst? En is die waarde wel in geld uit te drukken? Het zijn vragen die als een rode draad door de expositie lopen. Vragen die ook Ter Braak zich stelt.

Lamball Bakra lijkt de antwoorden te geven. Er hangt kunst. Onaffe weliswaar, maar toch kunst. Iedereen, ook de bezoeker, kan een bijdragen leveren. Het Rotterdamse kunstenaarscollectief Tictoc, waar Bazsch onderdeel van uitmaakt, zorgt voor een opstelling waar iedereen z’n eigen plaatjes kan draaien of het dj-en kan leren. Een enorme wandschildering van zwarte lijnen is er om ingekleurd te worden, een gat in een van de ramen van de galerie is uitgeklapt een schoolbankje waar bezoekers en toevallige passanten naar hartelust kunnen tekenen, kliederen en kerven. “Als je het weer inklapt heb je kunstwerk gemaakt door iedereen.” Tja, eigenlijk is de expo een afspiegeling van het leven van de Rotterdamse kunstenaar: samen met z’n vrienden bezig zijn met leuke dingen en daarbij heel veel lol beleven. Alleen doet de bezoeker nu gewoon mee. Dat betekent overigens niet dat Lamball Bakra niet serieus bedoeld is. Al gebruikt Baschz juist dát woord niet.

Hij doet er zichzelf en zijn expo mee te kort. Lamball Bakra is kunst zoals het hoort en maakt duidelijk dat het bij kunst dus niet alleen om geld draait. Juist niet. De expositie ademt lol, ontzettend veel lol, maar is ook mooi en confronterend. Juist omdat Bazsch en zijn vrienden kunst laten zien die nog niet af is, nog de potentie heeft om te groeien. Natuurlijk, onaffe kunst bestaat niet. Noem het liever onaangetaste kunst. Kunst mét inhoud. Tja, Bazsch zal het toch toe moeten geven: het draait bij hem toch echt om de inhoud. Gelukkig maar.

dit artikel verscheen op zondag 17 september 2006 op cut-up.com. Sinds december 2009 is webzine cut-up niet meer. Toch staat de content nog steeds online. Daar komt eind deze maand waarschijnlijk verandering in. De digitale voetsporen van cut-up worden dan voor altijd uitgewist. De mij dierbare stukken van eigen hand verschijnen de komende weken op dit blog