Bij Daft Punk komen toekomst en verleden bij elkaar. Het hier en nu? Niet interessant voor de twee Fransen. Of eigenlijk wel, natuurlijk. Hoe komen ze er immers bij om zo opzichtig te flirten met verleden en toekomst? Het vorig jaar verschenen filmdebuut spant de kroon. Electroma is een 74 minuten lange zoektocht naar een betere wereld. Uiteraard wordt die ook nu niet gevonden.

‘Twee stand-ins in robotpak klaren de klus met voorgeprogrammeerde apparatuur terwijl de echte Daftpunkers thuis hun geld tellen.’ Tja, de kritiek was afgelopen zomer niet van de lucht toen Daft Punk aantrad op een manier die inmiddels het handelsmerk van de twee Fransen is geworden: futuristische helm en strak latex pak. Plaats van handeling: het Pukkelpop festival bij Hasselt, de hippe tegenhanger van ons wat belegen Lowlands. Of Thomas Bangalter (32) en Guy Manuel De Homem-Christo (32) op 5DaysOff weer net zoveel kritiek te verduren krijgen? Zeker weten, maar ze zijn het inmiddels gewend. Daarbij: zeker evenzoveel mensen liepen weg met het optreden dat de Fransen daar in België gaven. Oké, zeker vanuit de rockwereld worden danceartiesten nogal eens afgedaan als veredelde knoppendraaiers. Bij Daft Punk is er meer aan de hand. Zij creëren door hun kleding een extra afstand. Precies ja, zoals Kraftwerk dat deed en nog steeds doet.

Overeenkomsten tussen Kraftwerk en Daft Punk zijn er niet alleen visueel. Beide bands bedienen zich van retrofuturisme. Ze lonken naar het verleden én naar de toekomst om het heden zo snel mogelijk te vergeten. En om maar meteen aan het begin van dit portret een radicaal standpunt in te nemen: Daft Punk heeft de grenzen van haar eigen universum bereikt. Radicaler dan hun derde langspeler Human After All is onmogelijk. Hetzelfde geldt voor de film Electroma, waarin Bangalter en De Homem-Christo nota bene muziek van anderen gebruiken ter ondersteuning van het beeld.  Het is alsof ze zijn overgestapt op beeld omdat ze muzikaal op een dood spoor zijn beland. Laten we eerlijk zijn: dat is na Human After All niet zo onvoorstelbaar. Het is, zeker na het optimisme van Discovery – hun tweede -, een album dat luistert als een bekentenis. ‘Wij weten het ook niet meer’, lijken de twee Fransen te willen zeggen.

Human After All is zonder meer de meest menselijke plaat van Daft Punk, al lijkt afstandelijkere muziek moeilijk denkbaar. Riffs, beats, melodieën en korte teksten worden er eindeloos herhaald. Alsof er bij het maken van de plaat niet meer is gedaan dan geknipt en geplakt. Human After All definieert het leven als een stroom van herhaling. Uiteindelijk is er niets buiten het nu, hoe graag we ook dromen van dat mooie verleden of die beloftevolle toekomst. Niet alleen klinkt de teleurstelling van Bangalter en De Homem-Christo door, er is vooral berusting. Muzikaal zijn ze niet in staat om antwoord te geven op die ene prangende vraag die de Fransen al vanaf het begin bezig lijkt te houden: wat halen we in godsnaam betekenis uit het hier en nu? Dat thema staat centraal in de videoclip van Da Funk – geregisseerd door Spike Jonze – die verhaalt van een jongen met hondenkop die zichzelf dreigt te verliezen in de grote stad. Nergens vindt hij aansluiting, hoe krampachtig hij het contact met anderen ook probeert te forceren.

Geconfronteerd met het verleden – hij loopt toevallig z’n oude buurmeisje tegen het lijf – bloeit hij op. Maar uiteindelijk verliest hij ook dat contact en rest hem niets dan dromen van een toekomst die plaats had kunnen vinden. Toch klinkt er hoop door in de single die Daft Punk op de kaart zet. Da Funk verschijnt in 1996 bij het in die tijd behoorlijk hippe Soma platenlabel uit Glasgow. Overigens niet het eerste wapenfeit van de twee. Eerder verschijnt op datzelfde Soma de single The New Wave. Begin jaren negentig vormen ze samen met Laurent Brancowitz de rockband Darlin’. Het debuut verschijnt op Duophonic platenlabel van Stereolab – overigens niet meer dan een Beach Boys-cover op een verzamelcassette. Het kleinood wordt gekraakt in de Britse pers en door de Melody Maker omschreven als ‘daft punk’. Brancowitz verlaat de band en richt Phoenix op, Bangalter en De Homem-Christo gaan door als Daft Punk.

Vanaf dat moment gaat het snel. Da Funk wordt een enorme dancehit en Daft Punk kan tekenen bij een handvol platenlabels. Debuutlangspeler Homework verschijnt uiteindelijk bij Virgin. De twee grijpen er terug op Chicago deephouse en Europese disco. Homework is precies wat de zieltogende dancescene in 1997 nodig heeft: de muziek klinkt fris, vrolijk en ongecompliceerd. Frankrijk staat eindelijk op de kaart. Niet alleen dankzij Daft Punk. Ook Laurent Garnier, Motorbass, Cassius en Air maken van Parijs de hipste dansstad van het moment. De pers verzint liefkozend een nieuwe genre: filterhouse. Daft Punk is echter een vreemde eend in de bijt. Bangalter en De Homem-Christo geven geen interviews en hun identiteit blijft geheim. De twee zijn verlegen en staan niet graag in de belangstelling. Tenminste, dat is de reden die Bangalter geeft in een van de sporadische interviews. Die doen de twee overigens in stijl: ze dragen dierenmaskers. Of die verlegenheid bij Discovery – hun tweede uit 2001 – nog speelt?

Misschien wel. Bangalter en De Homem-Christo cultiveren er ergens hun afstandelijke imago door live te verschijnen in schitterende en kleurrijke robotkleding. Past uitstekend bij de muziek op het album die lonkt naar New York garage. Niet voor niets doet Todd Edwards mee. Door het robotuiterlijk ligt de vergelijking met Kraftwerk visueel voor de hand. Er is echter een groot verschil. Bij de Duitsers zijn robots steriel, emotieloos, inwisselbaar en onmenselijk. Bij Daft Punk zijn ze juist kleurrijker en hebben ze gevoel. Ze lijken zelfs menselijker dan gewone mensen. Op Discovery doet Daft Punk overigens hetzelfde als Kraftwerk al eerder deed: de toekomst zoeken in het verleden. Kraftwerk zocht die in de jaren vijftig, Daft Punk in de jaren zeventig. De animatiefilm Interstella 5555: The 5tory of the 5ecret 5tar 5ystem is daarvan het bewijs. Het verhaal speelt in een denkbeeldige toekomst, gebruikt de muziek van Discovery als soundtrack en Japanse retro-anime als beeld.

Ondertussen staan Bangalter en De Homem-Christo ook buiten Daft Punk niet stil. Ze richten de labels Roule en Crydamoure op. De Homem-Christo brengt platen uit als Le  Club. Bangalter heeft samen met Alan Braxe en Benjamin Diamond als Stardust de grote hit The Music Sounds Better With You. En dan is er de onvermijdelijke val. Human After All - de derde studiolangspeler, tussendoor verschijnt nog een overbodige liveplaat – valt niet in de smaak bij het mainstreampubliek en de media. Te minimaal, te donker, te anders. Plotseling is er ook veel aandacht voor de manier waarop Bangalter en De Homem-Christo omgaan met samples. Het ene na het andere liedjes wordt op de pijnbank gelegd, ontleed en in verband gebracht met popsongs uit het verleden. De vertaling van de twee Fransen is verrassend direct. Niet dat ze daar ooit een geheim van hebben gemaakt. Human After All siert de tekst ‘All guitars by Daft Punk’. Opmerkelijk wanneer je Robot Rock naast Release The Beast van Breakwater uit 1980 legt. Op YouTube zijn er meerdere filmpjes over te vinden. Het geeft duidelijk aan hoe kwetsbaar het imago van Daft Punk door Human After All is geworden.

Uiterlijk verwisselen Bangalter en De Homem-Christo de glitter en glamour voor een sobere stijl. Donkere helm – een soort variant op de helm die David Hasselhof droeg in de jaren tachtig tv-serie Knight Rider – en strakke zwarte outfits, ontworpen door de Parijse modeontwerpster Hedi Slimane. Hoe anders ook, toch is Human After All een logisch vervolg op Discovery. Bangalter en De Homem-Christo zijn er teruggeworpen op zichzelf. Ze zijn menselijk, of ze nu willen of niet. En daar zullen ze het mee moeten doen. Natuurlijk, dromen van de eindeloze mogelijkheden van de toekomst is prachtig. Nostalgisch terugblikken op het verleden is een probaat middel om het heden te vergeten. Maar lang duurt het niet.

Hoe om te gaan met die wijsheid? Op Human After All vertelt Daft Punk dat muzikale verhaal. Een verhaal dat een synthese vormt tussen de eerste (eenzaamheid) en tweede plaat (retrofuturisme). Daarmee lijkt de zoektocht van Bangalter en De Homem-Christo ten einde. Muzikaal dan. Want wat valt er nog toe te voegen? Vertellen de korte samples die eindeloos worden herhaald niet al het hele verhaal? Niet voor niets wordt de muziek van Human After All niet gebruikt in Electroma, de film die vorig jaar op het filmfestival van Cannes in première ging. De film is de evenknie van het album: afstandelijk en kil. En ook nu weer wordt het antwoord niet te gevonden. Of misschien toch wel: die betere wereld bestaat niet.

Eerlijk is eerlijk, Electroma – eerder dit jaar te zien op het filmfestival in Rotterdam – is geen al te beste film. De gekozen muziek – veel ambient en jaren zeventig prog – vloekt met de stylistisch kale beelden die herinneren aan het claustrofobische werk van Gus van Sant. Onwillekeurig denk je na over hoe de combinatie van beeld en de muziek van Human After All zou zijn geweest. De boodschap van Electroma zou confronterend zijn. Niet alleen voor de kijker, ook voor Bangalter en De Homem-Christo zelf. Wellicht hebben ze dat niet aangedurfd. Dat is jammer. Maar geeft op een vreemde manier ook hoop. Voor de toekomst van Daft Punk. Waar Human After All een muzikaal eindstation is, daar is Electroma een beginpunt. Het bewijst dat Daft Punk visueel nog genoeg te onderzoeken heeft. En muzikaal? Tja, zoals ik al eerder schreef: ik vrees dat er geen langspeler van de twee meer gaat komen. Tenminste, niet onder de naam Daft Punk. Waarom? Muzikaal hebben ze met Human After All uiteindelijk alle grenzen van het medium verkend. Al weet je het natuurlijk nooit. Misschien dat Bangalter en De Homem-Christo zich plotseling bekeren tot een ander mens- en wereldbeeld. Tot die tijd is het prachtig dolen in de muzikale erfenis van de twee.

dit artikel verscheen op vrijdag één juli 2007 op cut-up.com en is in gewijzigde vorm verschenen in Glamcult. Sinds december 2009 is webzine cut-up niet meer. Toch staat de content nog steeds online. Daar komt eind deze maand waarschijnlijk verandering in. De digitale voetsporen van cut-up worden dan voor altijd uitgewist. De mij dierbare stukken van eigen hand verschijnen de komende weken op dit blog.

Ben sociaal, deel!

•