Voetbal. Het is niet meer wat het geweest is. Nee, dat is geen nostalgie. Commercie heeft de wortels van de sport blijvend aangetast. Het eerste échte slachtoffer in Nederland viel gisteren. HFC Haarlem, één van de oudste clubs van het land, werd failliet verklaard en uit de competitie genomen. Er gaan meer clubs volgen.

Eind vorig jaar demonstreerden de supporters van Haarlem nog in de straten van de provinciehoofdstad. Veel had het niet om het lijf. Paar honderd jongens met spandoeken. Netjes en beschaafd. Voetbalclub Haarlem is niet meer wat het was. In de jaren tachtig beleefde de club hoogtijdagen. Eredivisievoetbal, handjevol bekende spelers en een Europees avontuur dat eindigde in de hel van Moskou. Dat was het wel zo’n beetje. De laatste twintig jaar bivakkeerde de club in wat tegenwoordig de Jupiler League heet. Anderhalfduizend toeschouwers zaten er in thuiswedstrijden op de tribune.

Die situatie doet me denken aan die van mijn club, Fortuna Sittard. Eind vorige en begin deze eeuw nog succesvol onder leiding van de tegenwoordige bondscoach Bert van Marwijk. Opleider van spelers als Fernando Ricksen, Mark van Bommel en Kevin Hofland. In De Baandert – zo’n fantastisch klein stadion met de tribunes direct op het veld – was Fortuna een reuzendoder. PSV, Feyenoord en Ajax reisden met knikkende knieën af naar het zuiden. De laatste jaren bungelt de club, met een nieuwe lelijke blokkendoos in een winderige omgeving als thuishaven, onderaan diezelfde Jupiler League. Vorig jaar werd ter nauwer nood een faillissement afgewend. De supporters haalden genoeg geld op om de schuld af te lossen. Clubliefde zoals die ook in tijden van grootkapitaal bestaat.

Haarlem bleek minder fortuinlijk. Minder fans, gevestigd in een rijke stad waar hockey en honkbal net even iets belangrijk zijn, succesvolle buren als Ajax en AZ om de hoek. De penibele situatie van Haarlem is exemplarisch voor wat er aan de hand is in het hedendaagse voetbal. Vanaf de jaren zeventig is de sport in hoog tempo vercommercialiseerd. Scheuren ontstonden er in de jaren negentig. De Europese bekercompetities werden overhoop gegooid, om ze financieel aantrekkelijker te maken. Daar is de teloorgang van het voetbal begonnen. Spelen in de Europacup wordt tegenwoordig afgedaan als een schertstoernooi. Wie geen Champions League speelt, hoort er niet bij. En oh, er zijn maximaal vijf teams die kans maken op het winnen van de hoogste beker. Waarvan acte.

Verrassingen zijn inmiddels ook verleden tijd. Door de introductie van een competitie-element is de kans dat een kleine club doordringt tot de laatste acht in beide Europese competities minimaal. En juist dat was vroeger zo leuk aan de Europacup 2: met regelmaat speelde een outsider de finale. Fortuna Sittard bereikte in 1985 zelfs de de kwartfinale. Daar werd het uitgeschakeld door Everton, de latere winnaars van de cup voor bekerwinnaars. De Sittardenaren vochten als leeuwen. Die historie maakt het extra moeilijk om het heden te accepteren. Een continue gevecht tegen handhaving in de hoogste profklasse, tegen lege tribunes, tegen het vertrek van de beste spelers en vooral tegen de schulden. Want een professionele voetbalorganisatie zijn is tegenwoordig ontzettend duur.

Het is al vaker gezegd: in de grote voetballanden malen ze stukken minder om schulden. De vijf teams die kans maken op de Champions League hebben stuk voor stuk meer schuld dan alle teams in de Nederlandse profcompetitie bij elkaar. Real Madrid spant de kroon. Elk jaar komen en gaan de beste voetballers van de wereld. Op een miljoen meer of minder wordt er niet gelet. Op de tere zieltjes van voetballers trouwens ook niet. Met beloftes worden goede spelers weggelokt bij clubs in mindere competities. En dan liefst zo goedkoop mogelijk. Zaakwaarnemers én spelers worden gevraagd een vertrek te forceren. De sportieve belangen hebben plaats gemaakt voor financiële. Geen Champions League, dan een mislukt seizoen, klinkt het al jaren bij Ajax, dat elk jaar de beste spelers laat vertrekken. Met de overgebleven tweede garnituur is een landskampioenschap een droom. En toch moddert de club door. Veel anders is de situatie bij Fortuna Sittard niet. Matige spelers, matig voetbal, onderin de Jupiler league, betonnen blok als stadion, steeds minder bezoekers, minder inkomsten, meer financiële problemen, daardoor matige spelers. En zo verder.

Onvermijdelijk, zeggen vrienden tegen me. Zo zit de wereld nu eenmaal in elkaar. Niets is minder waar. Of de financiële crisis is ook onvermijdelijk geweest. Nee, de keuze hebben we zelf gemaakt. Het voetbal dat er nu wordt gespeeld hebben we verdiend. Door te accepteren dat geld alles is gaan overheersen. Een parallel met andere takken van cultuur is gemakkelijk getrokken. Neem het clubcircuit waar groei vanaf de jaren negentig is geïntroduceerd als voornaamste doel. Meer mensen trekken, meer concerten, meer omzet, meer geld, meer mensen. En zo verder. Het leverde de ene nieuwbouwpopzaal na de andere op. Allemaal stonden ze een jaar later bij de gemeente op de stoep. Exploitatietekort. De hedendaagse realiteit is er geen van passie, ambitie, liefde. Nee, angst staat centraal. Angst om het te verkloten. Om niet uit de kosten te kosten. Er wordt paniekvoetbal gespeeld om de verkeerde redenen. Om het geld, niet om het spel zelf.

Daar gaat niets meer aan veranderen. Zo realistisch ben ik ook wel weer. Het systeem waarin wel leven – waarin groei als hoogste goed wordt gezien – gaat niet veranderen. Daar zijn we als samenleving te bang voor. We durven het risico van een eigen mening, van een andere koers, niet te nemen. Daar hebben we films en games voor, waarin de held – stiekem wijzelf, natuurlijk – het wél tegen het systeem durft op te nemen. En dus blijft het voetbal draaien om het geld. Gaan er nog dit jaar meer betaalde voetbalorganisaties verdwijnen. Veendam kan de spelerssalarissen niet betalen. Hoe zit het met Eindhoven? Emmen? En ja, gaat Fortuna Sittard overleven? Ik maak me geen illusies. Fortuna gaat het zwaar krijgen. En daar kan niemand iets aan doen. Of er zou een wonder moeten gebeuren. Helaas geloof ik niet in wonderen. Wel in het veranderen van het systeem. Ik wens de supporters van Haarlem veel sterkte.

Be Sociable, Share!

•