pop

control #2: ian curtis en parnassia

De enige film die ik dit jaar heb gezien en steevast met Closer aanduid. Daarin sta ik overigens niet alleen. Ook Omar Munoz-Cremers blijft ‘m zo noemen. Het meisje bij de kassa wilde me al een kaartje voor 24 Hour Party People verkopen. Toch klopt de titel. Closer mag dan wel zijn briljante zwanenzang zijn, bij Curtis draait alles om controle en, uiteraard, controleverlies. Dat heeft Anton Corbijn goed geobserveerd en heel fraai in de film verwerkt. Al is de psychische aandoening van Curtis niet prominent aanwezig. En dus begrijpt de gemiddelde bioscoopganger er weinig van. Pleegde Curtis zelfmoord omdat hij niet kon kiezen tussen zijn vrouw en minnares? Zat hij gevangen in een mislukt huwelijk mét kind? Werden de seks, drugs en rock’n’roll hem fataal? Nee. Hij verloor simpelweg de controle over de verwachtingen die anderen van hem hadden.


In de Engelse media wordt de psychische aandoening van Curtis wel breed uitgemeten in de pers en op blogs. Touching from a Distance, het boek dat weduwe Deborah over haar leven met hem schreef en waarop Control losjes is gebaseerd, laat weinig los. Al schrijft ze op bladzijde 101:

‘Ian had always had a eccentric, schizophrenic personality and it was this difference which I had found so attractive in my teenage years. Now the nasty and deceitful side of him appeared to be winning.’

Deborah raakt hier een interessant punt. Waar de Engelse media schrijven over de bipolar stoornis van Ian, neig ik er naar om – op basis van het boek, z’n songteksten en film – zijn aandoening juist meer te zien als een schizoaffectieve stoornis. Het verschil tussen beide stoornissen is relatief klein, maar ze vallen in verschillende ‘hokjes’ binnen DSM – het algemeen gebruikte classificatiesysteem voor psychische aandoeningen. Ik ga er dus nog een tijdje over nadenken.

Over schizofrenie bestaan overigens heel wat onduidelijkheid. Roy Santiago – die overigens een van de tien mooiste popalbums van 2007 maakte – beschrijft het op zijn blog:

“Veel mensen denken dat schizofrenie iets te maken heeft met een gespleten persoonlijkheid. Het wordt zelfs ook regelmatig aangeduid als term om tweeledig ergens over te denken. Maar hoewel het woord Schzofrenie vrijwel letterlijk die betekenis heeft (vroeger dacht men dat het echt zo was, vandaar de naam), houdt de ziekte iets heel anders in. ‘Chronisch Psychotisch’ zou tegenwoordig een betere term zijn, maar dat bekt niet zo lekker. De psychose is te onderdrukken en zelfs weg te nemen door medicatiegebruik. Een nadeel is echter dat psychotische mensen het vaak niet in de gaten hebben dat ze ziek zijn. De waanideeen van een psychotisch mens zijn vaak zo echt dat het moeilijk te geloven is dat er een andere werkelijkheid bestaat. En als je niet ziek bent, dan heb je geen medicatie nodig.

Veel mensen denken vaak dat er iets met ze aan de hand is, maar dat blijkt dan meestal wel mee te vallen. Op deze website kan je zien hoe het is als er écht iets met je aan de hand is van psychotische aard. Ik zou willen dat ik deze website had ontdenkt toen ik net in de psychiatrie werkte, twintig jaar oud was en dacht dat er van alles met me aan de hand was.”

Het lijkt er overigens op dat Roy hier een duidelijk onderscheid wil maken tussen écht ziek en niet. Ik geloof daar niet in. Maar goed, dat is iets voor een latere post over dit onderwerp.

Hier kun je ervaren hoe het is om psychotisch te zijn. Gemaakt door psychomedisch centrum Parnassia in Den Haag. Wel klikken, hoor. Het is een aanrader.

www.parnassia.nl/experience

Standard

7 thoughts on “control #2: ian curtis en parnassia

  1. ik wil hierbij toch wel even nuanceren over de bipolaire stoornis en de schizo-affectieve stoornis. daar zitten wel degelijk zeer grote verschillen, en hoewel ze qua sommige symptomen wellicht inwisselbaar lijken, hebben beiden ook nog een heel aantal eigen aspecten.

    verder kun je de aandoening schizofrenie niet in het kort samenvatten, ook niet als chronisch psychotisch (sorry roy). het is een verzamelnaam voor een aantal wijd uiteenlopende symptomen die met elkaar gemeen hebben dat de realiteit (zoals de omgeving van de patient hem ziet) anders wordt ervaren; hetgeen zich kan uiten in achterdocht, paranoïdie, desorganisatie, desintegratie, emotionele vervlakking, hallucinaties, en katatonie.

    verder noemt deborah het blijkbaar een schizofrene persoonlijkheid, en dat is weer heel wat anders dan een bipolaire stoornis of en schizo-affectieve stoornis. overigens bestaat schizofrene persoonlijkheid niet volgens de dsm-iv-tr, en zou je het dan schizotypische persoonlijkheidsstoornis moeten noemen. maar goed. de dsm wordt toch al teveel als bijbel gebruikt, maar helaas is dit onontkoombaar in onze huidige maatschappij.

  2. dank je bas! het is nogal een woud van terminologie. wat betreft de bipolaire stoornis, borderline en schizo-affectieve stoornis heb je helemaal gelijk: de symptomen lijken op elkaar. vandaar denk ik het idee bij mij dat er kleine verschillen zijn. nu is dat helemaal niet zo. borderline en schizo-affectief verschillen in het vermogen om betekenisvolle relaties aan te gaan weer dag en nacht.

    heb je control gezien?

  3. Toch vind ik dat die film juist niet goed laat zien waarom die zelfmoord van Curtis onvermijdelijk was. Hoewel ik beter weet, wilde ook ik die peper in de reet van Ian en dacht ik af en toe – ook al tegen beter weten in – ‘kom op, jongen’. Die film liet niet zien dat het onmogelijk was om de controle te herpakken en de zelfmoord was voor mij dus wel een gevolg van het niet kunnen kiezen tussen vrouw en minnares en de gevolgen van een mislukt huwelijk. Daarom vond ik de film wel mooi, maar niet zo goed als ik had verwacht. Misschien verwachtte ik wel te veel en is het onmogelijk te laten zien waarom iemand zelfmoord pleegt. Ik denk dat dat het laatste is en hoe ondoorgrondelijk het woud der psychische terminologie ook is, misschien is het simpelweg niet mogelijk dat iemand de verwarde realiteit van iemand met een persoonlijkheidsstoornis niet kent in beeld te brengt die die realiteit nooit heeft ervaren. Moeilijk hoor. Ik gis alleen. (Daarom is ook het filmpje van Parnassia voor mensen die niet psychotisch zijn moeilijk te interpreteren. Denk ik.)

    Een van de sterkste dingen in de film vond ik overigens de durf om grote delen uit het verhaal weg te laten en de sterke fotografische scenes van een paar seconden. Die momenten grepen me het meest.

  4. Roy says:

    Balen: ik wilde in mijn stukje nog toevoegen dat ik maar een sumiere opsomming gaf van hoe het er uit ziet, en dat het hele gebeuren eigenlijk -zoals Bas helemaal juist neerpent- niet in een kleine omschijving als de mijne samen valt te vatten. Ik wilde alleen maar aangeven dat de term ‘ergens heel erg schizofreen in zijn’ niets te maken heeft met ‘ergens dubbel over denken’. Bovendien wilde ik het op een zo simpel mogelijke manier uitleggen, want als je met termen gaat smijten, dan heb je er als lezer alsnog niets aan.
    Geloof me, ik zie vrijwel dagelijks veel voorbeelden van schizofrenie om me heen, en ze verschillen per geval.
    Over Ian Curtis heb ik overigens weinig te vinden. Ik denk vooral dat hij boven zijn druk, relatie,- en gezondheidsproblemen gewoon ook Heel Erg 23 was…

  5. Interessant stuk theoploeg. Ik vond “Closer” geweldig. Toch vond ik het jammer (en niet alleen als imbeciele bioscoopbezoeker) dat de zelfmoord van Ian zo ‘simpel’ werd neergezet. Maar om maar op z’n ‘Apers’ te zeggen “I haven’t read the book, but I’ve seen the movie.. I guess that makes me dumb” ;)

  6. @Bri: Ik vind niet dat de zelfmoord van Curtis te simpel wordt neergezet in Control. Integendeel. Alle redenen zitten er in. Relatieproblemen, epilepsie, angsten. Alle drie nemen ze alsmaar toe. En daardoor neemt de depressie toe. Vooral goed is dat het laat zien dat Curtis het weliswaar al langer van plan was, maar dat het een toevallige samenloop van omstandigheden was die hem over de rand duwde. Dat wordt toch vrij waarheidsgetrouw mogelijk neergezet, zeggen de direct betrokkenen zelf ook.

    Voor het script heeft de scriptschrijver (niet Corbijn) nieuwe details over met name het laatste jaar van zijn leven achterhaald met dank aan Annik die voor het eerst inzage gaf in brieven etc. Corbijn werkte dan weer nauw met Deborah. Waardoor alle puzzelstukjes redelijk op zijn plaats vallen: Deborah + Annik = Control. Voor de bandleden was Curtis tamelijk gesloten.

    @jnnk: Je hebt geen ongelijk als je zegt dat de relatieproblemen de oorzaak voor de zelfmoord waren. Dat is zeker zo. Een eventuele persoonlijkheidsstoornis was dat niet. Voor schizofrenie of al die andere psychische stoornissen die ik hier lees is geen bewijs. Het citaat van Deborah is weinig overtuigend en vrijwel het enige. Niemand anders die dat zegt toch, bv de bandleden niet… Hooguit psychoses als bijwerkingen van de epilepsiemedicijnen?

    Dat alles maakt die depressie erger, dat wel, maar als reden voor de zelfmoord is toch het sociale aspect belangrijker. Curtis had geen liefde voor Debbie, zijn kind en mogelijk ook niet meer voor Annik (blijkt misschien uit die brieven die nu pas gelezen mochten worden) en daardoor had hij alleen nog zelfhaat, eenzaamheid, depressie en angst. Te veel voor een 23-jarige inderdaad. Ook zonder psychotische aandoening of iets dergelijk. Control laat goed zien dat al Curtis ellende tot een climax kwam op die avond.

    De film zit misschien minder ver van de waarheid dan menig kijker denkt? Wat denken jullie? Stof tot nadenken :)

  7. O ja, nog iets: die bijwerkingen van die epilepsie-pillen waren natuurlijk ook vrij heftig. Dat zit ook in de film. Paar weken voor zijn zelfmoord was Curtis al bijna dood doordat hij (express?) te veel pillen had genomen. Kan je in Control ook terug zien. Labelmanager Tony Wilson noemt dat in een documentaire ‘een van de waarschuwingen die we al hadden gekregen’.

    Maar dan nog is het goed dat Control focust op de relatieproblemen. Dat is niet voor de film gedaan, dat is omdat er nieuw materiaal over is gekomen. Voor het originele script van de film (Corbijn heeft zitten schrappen) heeft scriptschrijver Matt Greenhalgh voor het eerst de brieven aan Annik Honore mogen lezen en hij heeft Annik uitgebreid gesproken. Dat is belangrijk, want met Deborah was zijn contact het laatste jaar natuurlijk erg slecht.

    Ik zag twee weken geleden in een online video een Q&A-sessie in Manchester met bassist Peter Hook en Matt Greenhalgh. En daarin zegt Greenhalph dat de doorbraak was toen hij die brieven aan Annik mocht lezen. Een deel is weer uit de film geschrapt, ik ben eigenlijk wel benieuwd naar het hele verhaal van Greenhalph, maar dat gaat ie niet uitbrengen, zei hij, want hij heeft genoeg van het Curtis-verhaal…

    In de BBC-docu ‘from Joy Division to Happy Mondays’ uit september (te downloaden als torrent) zeggen bandleden Bernard Sumner en Peter Hook trouwens ook min of meer dat de situatie met Debbie doorslaggevend was. Peter Hook zegt letterlijk: wat die nacht gebeurde, ‘that was what finished him off’. Hook bracht Curtis met zijn auto weg die laatste dag. Hij was blij met de Amerikaanse tour. Volgens Hook kan hij dat niet gelogen hebben, anderen zeggen dat ook niet, zelfs Deborah zegt niet dat hij tegen die tour opkeek.

    Volgend jaar komt een nieuwe Joy Division-documentaire naar wat bioscopen, ook in Nederland hopelijk (hij is al af en getoond op festivals en met lof ontvangen). Als daarin niet wordt gerept over Curtis zogenaamde psychische aandoeningen, anders dan die bijwerkingen van medicijnen, dan vind ik daarvoor toch te weinig bewijs.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.